Xây dựng Nghị định về chính sách tiền lương nhà giáo đồng bộ với Đề án cải cách tiền lương

Đang hoàn thiện dự thảo Nghị định liên quan đến chế độ tiền lương của nhà giáo

Theo Quochoi.vn, tại Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo do Ủy ban Văn hóa và Xã hội tổ chức, lãnh đạo Bộ GDĐT, Bộ Nội vụ đã giải trình về việc xây dựng Nghị định quy định chính sách tiền lương đối với nhà giáo; xây dựng định mức biên chế mới đối với đội ngũ giáo viên; đảm bảo “quyền được trở về” của giáo viên “cắm bản”...

Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Chu Mạnh Hùng nhận định, trong một năm qua, giáo dục và đào tạo đã có những chuyển biến tích cực trên quy mô cả nước ở tất cả các cấp học và bậc học. 

Kết quả đó đạt được nhờ sự lãnh đạo quyết liệt của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, sự đồng lòng của hệ thống chính trị và nỗ lực của toàn ngành giáo dục trong việc thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Thể chế cho lĩnh vực giáo dục và đào tạo đã cơ bản hoàn thiện, với Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 248/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 249/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 – 2035 cùng 4 luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo đã được Quốc hội thông qua và bắt đầu có hiệu lực thi hành từ năm 2026.

Để tổ chức thực hiện pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo có hiệu quả, cần tổng cộng 41 văn bản hướng dẫn thi hành (gồm 11 Nghị định và 30 Thông tư). Tuy nhiên, hiện vẫn còn 4 văn bản (gồm 1 Nghị định và 3 Thông tư) chưa được ban hành.

Đại biểu Chu Mạnh Hùng đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo làm rõ 3 vấn đề: Trách nhiệm đối với việc chậm ban hành các văn bản này; Lý do khiến các văn bản bị ban hành chậm so với quy định và Lộ trình dự kiến hoàn thiện và ban hành các văn bản hướng dẫn để triển khai thực hiện pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo một cách có hiệu quả.

Trả lời câu hỏi của đại biểu Chu Mạnh Hùng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, trong bối cảnh sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, hệ thống văn bản pháp luật và văn bản hướng dẫn thi hành luật cũng phải thích ứng để phù hợp với bối cảnh này. 

“Nguồn lực có hạn, nhưng số lượng văn bản pháp luật trong năm nay tăng gấp nhiều lần so với các năm trước. Để kịp thực hiện là nỗ lực rất lớn của ngành. Trong khi đó cũng triển khai các đề án, chương trình khác để thực hiện Nghị quyết 71”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu rõ.

Theo Bộ trưởng, Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện đang hoàn thiện dự thảo Nghị định liên quan đến chế độ tiền lương của nhà giáo, chờ đồng bộ với Đề án cải cách tiền lương. 

Đồng thời, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện Thông tư quy định về quy trình, điều kiện, tiêu chuẩn bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư. 

Theo Bộ trưởng, đây là văn bản có tác động rất lớn, đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách thu hút nhà giáo có năng lực. 

Sau nhiều vòng thảo luận và xin ý kiến các ban tư vấn chuyên môn, dự thảo đầu tiên sẽ được lấy ý kiến rộng rãi trong tháng 9 để sớm hoàn thiện ban hành.

Giải pháp căn cơ để khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội quan tâm tới bài toán thừa, thiếu giáo viên cục bộ. 

Theo đại biểu, Luật Nhà giáo có hiệu lực từ đầu năm 2026 đã trao cho ngành giáo dục rất nhiều công cụ quan trọng như điều động, luân chuyển, biệt phái giáo viên để xử lý dứt điểm tình trạng này.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết từ khi Luật Nhà giáo đi vào cuộc sống, Bộ đã vận dụng các công cụ này ra sao; đã điều động, luân chuyển được khoảng bao nhiêu trường hợp trên thực tế? Nếu như triển khai còn chậm thì nút thắt lớn nhất nằm ở đâu, dự kiến khi nào sẽ tháo gỡ được?

Một nghịch lý đang tồn tại ở rất nhiều địa phương, đó là ở các đô thị lớn, khu công nghiệp, số lượng học sinh tăng rất nhanh và thiếu giáo viên trầm trọng; còn ở các vùng nông thôn, số lượng học sinh giảm, có tình trạng dôi dư và thiếu giáo viên ngay trong cùng một tỉnh. 

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng chia sẻ những định hướng, giải pháp căn cơ để điều tiết đội ngũ giáo viên theo đúng dòng dịch chuyển của dân cư, làm rõ việc phân bổ biên chế hiện nay đã bám sát dự báo biến động về dân số hay chưa.

Đại biểu Nguyễn Thị Thùy Trang, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên cũng quan tâm tới việc tổ chức, quản lý và sử dụng đội ngũ giáo viên trong bối cảnh hiện nay.

“Về định mức biên chế và tình trạng thiếu giáo viên, hiện nay, cả nước có 40.000 chỉ tiêu biên chế đã được giao nhưng chưa tuyển dụng được do nhiều nguyên nhân. Vậy nguyên nhân lớn nhất hiện nay là gì? Một điều nữa là dù đã có chỉ tiêu biên chế nhưng nhiều nơi vẫn thiếu giáo viên. 

Theo tôi, câu chuyện không chỉ là thiếu biên chế mà còn là chỉ tiêu được giao có thực sự sát với nhu cầu giáo dục trên từng địa bàn, từng trường, từng cấp học hay không. Nếu định mức chưa sát thực tế, nơi thiếu vẫn có thể tiếp tục thiếu và khả năng điều tiết, hỗ trợ sẽ gặp khó khăn”, đại biểu Nguyễn Thị Thùy Trang đặt vấn đề.

Xây dựng định mức biên chế mới đối với đội ngũ giáo viên

Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, nguyên nhân của tình trạng thừa, thiếu giáo viên thời gian qua xuất phát từ áp lực giảm biên chế trong toàn hệ thống, khiến một số địa phương chưa mạnh dạn tuyển dụng, mặc dù còn khoảng 46.000 biên chế giáo viên chưa tuyển dụng.

Trong khi một số địa phương đã tuyển dụng từ 2.000 đến 3.000 giáo viên, vẫn còn những nơi chưa kịp thời triển khai. Bên cạnh đó, sự biến động dân cư cùng việc chậm điều chuyển, luân chuyển giáo viên giữa các địa bàn, các cấp học và môn học cũng gây ra tình trạng thừa, thiếu cục bộ.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhận định, Nghị quyết 248 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. 

Trong đó giao quyền tuyển dụng, luân chuyển, điều động giáo viên cho Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo là giải pháp quan trọng để giải quyết vấn đề này. Một số địa phương đã tiến hành tuyển dụng tập trung, mang lại nhiều ưu điểm.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chủ động tính toán, xây dựng định mức biên chế mới đối với đội ngũ giáo viên và dự kiến ban hành trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10; có tính đến các yếu tố đặc thù như mô hình dạy học hai buổi/ngày, đặc điểm địa bàn vùng miền, các cấp học, môn học, cũng như quy mô học sinh và sĩ số trung bình trên mỗi lớp.

Cần mạnh mẽ hơn nữa trong việc điều động giáo viên giữa các địa bàn

Giải trình về vấn đề phân bổ biên chế giáo viên bám sát dự báo biến động về dân cư, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, cơ sở dữ liệu ngành Giáo dục và Đào tạo hiện đã hoàn thiện và kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp các địa phương hoàn toàn nắm đủ dữ liệu để dự báo nhu cầu một cách dễ dàng.

Vấn đề quan trọng hiện nay là các địa phương cần mạnh mẽ và quyết tâm hơn nữa trong việc điều động, điều chỉnh giáo viên giữa các địa bàn. 

Chia sẻ tình hình thực tế, Bộ trưởng cho biết, khảo sát tại Hà Nội cho thấy, có những phường nằm gần nhau nhưng có sự chênh lệch lớn về số lượng học sinh tại mỗi lớp. 

“Bên cạnh việc kiến nghị bổ sung thêm chỉ tiêu biên chế, trách nhiệm của các địa phương là phải chủ động điều chuyển giáo viên, nhằm sắp xếp hài hòa giữa các địa bàn. Đây chính là giải pháp căn cơ”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.

Đảm bảo “quyền được trở về” của giáo viên “cắm bản”

Đề cập tới những môn học rất khó tuyển giáo viên, mà gốc rễ là “không có nguồn để tuyển” như các môn Âm nhạc, Mỹ thuật, Tiếng Anh, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị Bộ trưởng làm rõ ngành đã có giải pháp căn cơ nào cho các môn học này, đặc biệt là tuyển giáo viên tiếng Anh ở khu vực vùng sâu, vùng xa.

Đại biểu cũng đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo làm rõ về “quyền được trở về” của các giáo viên “cắm bản”. 

“Có những giáo viên đã cắm bản ở những vùng đặc biệt khó khăn tới 10 năm, quá thời hạn luân chuyển từ lâu mà vẫn chưa được trở về chỉ vì là ở những nơi thuận lợi không còn biên chế trống để tiếp nhận. Bộ đã nắm được danh sách đầy đủ các thầy cô thuộc diện này trên cả nước hay chưa và với công cụ mới của Luật Nhà giáo thì quyền được trở về của các thầy cô có được bảo đảm thực chất hay không?”, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đặt vấn đề.

Giải trình về vấn đề thiếu giáo viên cục bộ ở các môn học đặc thù, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, Bộ đã hướng dẫn các địa phương triển khai một số giải pháp.

Thứ nhất là cho phép ký hợp đồng lao động với các nghệ nhân, huấn luyện viên từ bên ngoài để tham gia giảng dạy các môn năng khiếu, nghệ thuật.

Thứ hai là ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy và học, đặc biệt trong các môn Tiếng Anh, Tin học. Đây là giải pháp quan trọng, không chỉ giải quyết khó khăn tức thời, mà còn là hướng đi lâu dài.

Về giải pháp căn cơ, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh cần nghiên cứu chế độ, chính sách phù hợp cho đội ngũ giáo viên giảng dạy các bộ môn khó thu hút nhân lực (như Tiếng Anh, âm nhạc, nghệ thuật), tạo điều kiện để giáo viên yên tâm công tác.

Trả lời câu hỏi của đại biểu về việc luân chuyển giáo viên tại các vùng khó khăn, Bộ trưởng cho biết, khi Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo được trao thẩm quyền chủ động điều động, luân chuyển giáo viên giữa các xã, phường, địa phương, cơ chế quản lý sẽ trở nên linh hoạt hơn. 

Thay vì buộc một giáo viên phải công tác tại vùng khó khăn từ 5 đến 10 năm mới được chuyển về, các địa phương có thể áp dụng mô hình điều động ngắn hạn từ 1 đến 2 năm. 

Phương án này bảo đảm các vùng sâu, vùng xa luôn có đội ngũ giáo viên giỏi, đồng thời tuân theo nguyên tắc có người chuyển đi thì sẽ có người quay về

Sau khi Trung ương thông qua Đề án cải cách tiền lương sẽ báo cáo Chính phủ xem xét Nghị định tiền lương, phụ cấp ưu đãi của nhà giáo

Trao đổi thêm tại Phiên giải trình về chế độ, chính sách đối với nhà giáo, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng cho biết, thời gian qua, Bộ Nội vụ đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo trong xây dựng thể chế, tham mưu các chính sách liên quan đến nhà giáo; cũng như phối hợp trong việc triển khai, hướng dẫn, tháo gỡ những khó khăn trong chế độ, chính sách đối với nhà giáo.

Đáng chú ý là phối hợp trình Chính phủ ban hành Nghị định số 182/2026/NĐ-CP: Quy định chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề đối với nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục và nhân sự hỗ trợ giáo dục công tác trong các cơ sở giáo dục công lập - một trong những chế độ, chính sách ưu đãi được xếp ở mức cao nhất trong hệ thống viên chức.

Thông tin về chính sách tiền lương đối với đội ngũ nhà giáo, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng cho biết, hiện Bộ Nội vụ đang xây dựng Đề án chính sách tiền lương mới, dự kiến trình Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV thông qua vào tháng 3/2027. 

Chế độ chính sách tiền lương, phụ cấp của nhà giáo được đặt trong tổng thể toàn bộ hệ thống cải cách tiền lương chung.

Sau khi Trung ương thông qua Đề án cải cách chính sách tiền lương, Bộ Nội vụ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp sẽ rà soát để báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định Nghị định về tiền lương, phụ cấp ưu đãi của nhà giáo.

Một số nơi thực hiện tinh giản biên chế một cách cơ học

Thông tin thêm về vấn đề biên chế và giải pháp khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng cho biết, biên chế giáo viên là một trong những lĩnh vực được Đảng, Chính phủ rất quan tâm. Riêng giai đoạn 2022–2026, Trung ương đã thông qua bổ sung cho Bộ Giáo dục và Đào tạo 65.980 biên chế viên chức giáo dục.

Nhận định hiện trạng thừa, thiếu giáo viên hiện nay là vấn đề mang tính cục bộ, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng cho biết, thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nội vụ đã phối hợp cùng các bộ, ngành, địa phương để giải “bài toán” này. 

Các biện pháp đã triển khai bao gồm phối hợp sắp xếp lại tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, cơ cấu lại, điều động, luân chuyển, sắp xếp lại cán bộ giáo dục.

Theo Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng, công tác tinh giản biên chế trong giáo dục đã đạt được nhiều kết quả rất tích cực, song cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức. 

Mặt tích cực là đưa ra khỏi bộ máy những nhân sự không đạt năng lực, không hoàn thành nhiệm vụ để nâng cao chất lượng đội ngũ và phương pháp giảng dạy. 

Đồng thời, giúp giảm chi phí thường xuyên để dành nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và thúc đẩy các nhà trường tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin. 

Tuy nhiên, tác động không mong muốn là một số nơi thực hiện tinh giản biên chế một cách cơ học để bảo đảm chỉ tiêu, dẫn đến tình trạng thiếu giáo viên ở các cấp học, gây mất cân bằng trong đội ngũ giáo viên theo địa bàn và theo môn học, cơ sở giáo dục.

Cải thiện chế độ tiền lương, đãi ngộ xứng đáng cho đội ngũ nhà giáo

Để giải quyết vấn đề này, Bộ Nội vụ đang tích cực phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện nhiều giải pháp. Trong đó có rà soát cán bộ, xây dựng chiến lược đào tạo; sắp xếp giảm nhân sự khối hành chính, khối quản lý trung gian, gián tiếp; cơ cấu lại đội ngũ, tập trung cho giáo viên đứng lớp.

Đồng thời, sẽ hướng dẫn các cơ sở giáo dục ký hợp đồng đối với các vị trí việc làm không cần bố trí giáo viên cơ hữu như tin học, nghệ thuật, năng khiếu, ngoại ngữ.

Thường xuyên đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực và đáp ứng công nghệ thông tin cho đội ngũ cán bộ, giáo viên; cải thiện chế độ tiền lương, đãi ngộ xứng đáng cho đội ngũ nhà giáo; có chính sách thu hút sinh viên giỏi vào ngành sư phạm./.