Đề xuất kết thúc hoạt động Chi cục An toàn thực phẩm; thành lập Đội An toàn thực phẩm thuộc UBND xã

Đề xuất này được trình trong Dự thảo Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương đang được lấy ý kiến rộng rãi trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ Y tế. Dự thảo đã nêu phương án cụ thể để xây dựng bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Phương án như sau: 

Kết thúc hoạt động quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương

Đối với hoạt động quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm tại cấp Trung ương, Bộ Y tế đề xuất kết thúc hoạt động quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm (không bao gồm quản lý về điều kiện sản xuất, kinh doanh trong công đoạn sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt, khai thác, nuôi trồng, thu hái, giết mổ, kiểm dịch) của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Kết thúc hoạt động quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của Bộ Công Thương (không bao gồm quản lý đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, buôn bán hàng giả trên thị trường đối với tất cả các loại thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm).

Đồng thời, chuyển các nhân sự có chức năng, nhiệm vụ liên quan kèm theo cơ sở vật chất (nếu có) về Cục An toàn thực phẩm trực thuộc Bộ Y tế.

Kết thúc hoạt động của Chi cục An toàn thực phẩm, An toàn vệ sinh thực phẩm, Phòng An toàn thực phẩm

Đối với hoạt động quản lý nhà nước về an toàn vệ sinh thực phẩm tại cấp Tỉnh, dự thảo Đề án nêu rõ: 

Kết thúc hoạt động 10 Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, 15 Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, 8 Phòng An toàn thực phẩm thuộc Sở Y tế và 01 Sở An toàn thực phẩm thí điểm tại thành phố Hồ Chí Minh. 

Trên cơ sở chức năng nhiệm vụ của các đơn vị trên, thành lập Sở An toàn thực phẩm trực thuộc UBND cấp tỉnh tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất (nếu có) liên quan đến công tác quản lý an toàn thực phẩm của Sở Công Thương và Sở Nông nghiệp và Môi trường tương ứng với cấp Trung ương.

Thành lập Đội An toàn thực phẩm thuộc UBND cấp xã

Tại cấp Xã: thành lập Đội An toàn thực phẩm là tổ chức sự nghiệp có chức năng thực thi trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, có nhiệm vụ giám sát, kiểm tra, lập biên bản vi phạm về an toàn thực phẩm để giúp Chủ tịch UBND cấp xã xem xét, xử lý vi phạm theo quy định. 

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Đội An toàn thực phẩm có thể phối hợp với các cơ quan chức năng khác trực thuộc UBND cấp xã như công an, y tế, ban quản lý chợ…để tăng cường hiệu quả thực thi.

Các phương án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Phương án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm cấp tỉnh và cấp xã của Đề án được đưa ra xin ý kiến như sau:

3 phương án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước cấp tỉnh

Phương án 1: 

Thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở đơn vị sẵn có của ngành Y tế tuyến tỉnh được giao đầu mối phụ trách quản lý an toàn thực phẩm, tiếp nhận thêm các chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất (nếu có) liên quan đến công tác quản lý an toàn thực phẩm của các đơn vị trực thuộc Sở Công Thương và Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Ưu điểm: Việc thành lập Sở An toàn thực phẩm trực thuộc UBND cấp tỉnh là phương án phù hợp với chủ trương quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng một đầu mối tại địa phương. 

Về vị trí pháp lý, Sở An toàn thực phẩm thuận lợi hơn trong việc kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính cũng như phối hợp với các Sở chuyên ngành liên quan (như Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương). 

Bên cạnh đó, do Sở có nguồn tài chính độc lập nên có thể chủ động trong công tác xây dựng năng lực mạng lưới cơ sở trên toàn địa bàn tỉnh, thành phố. 

Các tỉnh, thành phố có thể thực hiện đồng nhất theo chiến lược chung của cấp Trung ương (Cục An toàn thực phẩm).

Mặt khác, phương án này đã có kết quả triển khai và bài học kinh nghiệm từ mô hình thí điểm của Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh.

Nhược điểm: Việc thành lập Sở mới làm phát sinh thêm cơ quan hành chính trong bộ máy nhà nước. 

Bên cạnh đó, phương án này không thể triển khai ngay lập tức mà cần thời gian để chính quyền cấp tỉnh làm đề án thành lập đơn vị hành chính mới.

Phương án 2: 

Thành lập Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, tiếp nhận thêm các chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất (nếu có) liên quan đến công tác quản lý an toàn thực phẩm của các đơn vị trực thuộc Sở Công Thương và Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Ưu điểm: Việc tận dụng Chi cục an toàn thực phẩm sẵn có và tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất (nếu có) liên quan đến công tác quản lý an toàn thực phẩm của các đơn vị liên quan vừa không làm xáo trộn quá lớn cơ cấu tổ chức bộ máy hiện tại của tỉnh, thành phố lại có thể dễ dàng triển khai ngay dựa trên khung pháp lý sẵn có, không phát sinh thêm các vị trí lãnh đạo cấp Sở.

Nhược điểm: Chi cục là đơn vị trực thuộc Sở Y tế, nên quá trình phối hợp với các Sở chuyên ngành có thể sẽ bị thiếu chủ động và mất nhiều bước trung gian hơn khi phải thông qua Sở Y tế. 

Ngoài ra, do Chi cục phải phụ thuộc vào sự phân bổ nguồn lực của Sở Y tế, dẫn tới sự không đồng đều về kết quả triển khai giữa các tỉnh, thành phố khi thực hiện các chiến lược chung của cấp Trung ương. 

Hơn nữa, hiện nay có 8/34 tỉnh, thành phố không còn Chi cục An toàn thực phẩm nên với phương án này, các tỉnh trên vẫn phải làm Đề án thành lập đơn vị hành chính mới.

Phương án 3: 

Tùy thuộc vào một số điều kiện liên quan đến an toàn thực phẩm của địa phương mà Ủy ban nhân dân cấp tỉnh lựa chọn thành lập Sở An toàn thực phẩm trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc thành lập Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, tiếp nhận các chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương.

Ưu điểm: Đây là giải pháp mang tính khoa học, phân tầng theo mức độ nguy cơ, không cào bằng một cách duy ý chí. 

Một tỉnh có quy mô dân cư lớn, kinh tế thực phẩm phát triển, nhiều khu công nghiệp, du lịch, cửa khẩu, chợ đầu mối, thương mại điện tử, bếp ăn tập thể lớn sẽ không cần một bộ máy quản lý an toàn thực phẩm cồng kềnh như một tỉnh thuần nông, dân số ít, ít khu công nghiệp, ít khách du lịch. 

Do đó, việc phân tầng như vậy vừa bảo đảm tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm tại các khu vực trọng điểm, vừa tận dụng tối đa được nguồn lực sẵn có.

Nhược điểm: Việc xác định tiêu chí về nguy cơ mất an toàn thực phẩm và điều kiện nguồn lực để thành lập Sở An toàn thực phẩm tương đối phức tạp, có thể gây khó khăn trong công tác thực hiện chính sách.

Tại cuộc họp ngày 09/5/2026, sau khi xin ý kiến tham khảo của các địa phương, tỉ lệ chọn các phương án lần lượt là:

- Phương án 1: 65,0%

- Phương án 2: 11,5%

- Phương án 3: 23,5%

Bộ Y tế đề xuất lựa chọn phương án 1. 

3 phương án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước tại UBND cấp xã

Tại Dự thảo Đề án, Bộ Y tế cũng đưa ra 3 phương án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước tại cấp xã:

Phương án 1:

Thành lập Đội An toàn thực phẩm là tổ chức sự nghiệp trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, có con dấu, tài khoản riêng với chức năng thực thi, thực hiện các nhiệm vụ bao gồm giám sát, kiểm tra, phát hiện, lập biên bản xử lý vi phạm để Ủy ban nhân dân cấp xã tiến hành xử lý vi phạm theo quy định.

Ưu điểm: Đội An toàn thực phẩm đóng vai trò cánh tay nối dài, đóng vai trò giảm áp lực quản lý nhà nước cho Sở An toàn thực phẩm trong bối cảnh địa bàn quản lý rộng hơn rất nhiều sau sáp nhập đơn vị hành chính. 

Ngoài ra, không chỉ vấn đề quản lý nhà nước, Đội An toàn thực phẩm cũng có thể hỗ trợ Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện, triển khai được các nhiệm vụ khác liên quan đến lĩnh vực an toàn thực phẩm. 

Bên cạnh đó, khi thành lập Đội An toàn thực phẩm chuyên trách, rào cản liên quan đến năng lực nhân sự cấp xã sẽ được từng bước gỡ bỏ, tránh tình trạng kiêm nhiệm, luân chuyển thường xuyên như hiện nay, ảnh hưởng đến chất lượng quản lý an toàn thực phẩm tại cơ sở.

Nhược điểm: Việc Đội An toàn thực phẩm sẽ làm phát sinh số lượng tổ chức trong Ủy ban nhân dân cấp xã. 

Ngoài ra, Đội An toàn thực phẩm với chức năng thực thi, có nhiệm vụ kiểm tra và xử phạt vi phạm về an toàn thực phẩm nên cần phải cân nhắc đến trong việc xác định đây là tổ chức hành chính hay tổ chức sự nghiệp cho phù hợp. 

Nếu là tổ chức hành chính thì sẽ tác động đến Luật Tổ chức chính quyền địa phương, nếu là tổ chức sự nghiệp thì sẽ không có thẩm quyền tối đa để thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra, xử phạt theo quy định hiện hành.

Phương án 2: 

Thành lập Tổ công tác liên ngành về an toàn thực phẩm do phòng Văn hóa – Xã hội chủ trì, với sự tham gia của các thành viên các tổ chức hành chính, sự nghiệp trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã như phòng Kinh tế, công an, trạm y tế…. có chức năng thực thi, thực hiện các nhiệm vụ giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm và đáp ứng với các sự cố mất an toàn thực phẩm.

Ưu điểm: Tận dụng tối đa phạm vi quyền hạn của Ủy ban nhân dân cấp xã trong công tác quản lý an toàn thực phẩm vì có sự tham gia của nhiều cơ quan chức năng chuyên trách tham gia phối hợp.

Nhược điểm: Với chủ trương tăng cường hậu kiểm, việc giám sát, kiểm tra phải được thực hiện thường xuyên, hàng ngay như một quy trình thường quy. Chính vì vậy, Tổ công tác liên ngành về an toàn thực phẩm khó có thể duy trì triển khai một cách liên tục như kì vọng. 

Ngoài ra, khi có nhiều sự cố xảy ra, Tổ công tác liên ngành sẽ không thể huy động thành viên tham gia đầy đủ để thực hiện chức năng nhiệm vụ được giao.

Phương án 3: 

Thành lập Đội An toàn thực phẩm trực thuộc Sở An toàn thực phẩm đóng vai trò là cơ quan vệ tinh cho Sở An toàn thực phẩm, quản lý theo khu vực, mỗi khu vực có thể bao gồm nhiều xã. 

Đội An toàn thực phẩm có chức năng thực thi, với nhiệm vụ thay cho Sở An toàn thực phẩm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã kiểm tra, xử lý vi phạm trên địa bàn; đồng thời điều tra, xử lý các vụ ngộ độc thực phẩm, kịp thời truy xuất nguồn gốc, ngăn chặn thực phẩm không an toàn tiêu thụ trên thị trường.

Ưu điểm: Việc thành lập Đội An toàn thực phẩm trực thuộc Sở An toàn thực phẩm bảo đảm công tác thực thi tại cấp xã được thực hiện một cách đồng nhất và có tính chuyên môn cao do được Sở An toàn thực phẩm quản lý và điều hành. 

Số lượng Đội An toàn thực phẩm có thể rất linh hoạt, được quyết định bởi Giám đốc Sở An toàn thực phẩm khi căn cứ vào tình hình thực tế.

Nhược điểm: Cơ cấu tổ chức của Sở An toàn thực phẩm rất cồng kềnh, số lượng biên chế của Sở sẽ vượt quá số lượng cho phép theo quy định hiện hành. 

Ngoài ra, cán bộ Sở An toàn thực phẩm quản lý theo khu vực có thể không thể nắm được địa bàn kỹ lưỡng như cán bộ tại mỗi xã. Đôi khi có thể xảy ra sự chồng chéo trong quá trình thực thi giữa Đội An toàn thực phẩm và Ủy ban nhân dân cấp xã.

Tại cuộc họp ngày 09/5/2026, sau khi xin ý kiến tham khảo của các địa phương, tỉ lệ chọn các phương án lần lượt là:

- Phương án 1: 47,0%

- Phương án 2: 14,0%

- Phương án 3: 39,0%

Bộ Y tế chọn phương án 1./.