Sửa Luật Thuế giá trị gia tăng phải vừa tạo thuận lợi kinh doanh vừa ngăn gian lận thuế

Cấp thiết cải cách, phân luồng rủi ro, đẩy nhanh hoàn thuế tự động

Nêu thực tế hiện nay quy trình hoàn thuế còn chậm, kéo dài qua nhiều khâu, gây đọng vốn lớn cho doanh nghiệp, làm suy giảm khả năng xoay vòng vốn và làm phát sinh chi phí tài chính không cần thiết.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị cho rằng đây là vấn đề mà cộng đồng doanh nghiệp phản ánh liên tục, cho thấy yêu cầu cấp thiết phải cải cách mạnh mẽ về thủ tục, phân luồng rủi ro, đẩy nhanh hoàn thuế tự động cho doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt.

Song song với đó, cần nhìn thẳng vào thực tế rằng ngành chăn nuôi trong nước đang gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt do chi phí thức ăn chăn nuôi liên tục tăng, áp lực cạnh tranh từ hàng nhập khẩu lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp đang hoạt động cầm cự, thậm chí phải thu hẹp quy mô.

Các chính sách thuế cần góp phần giảm chi phí đầu vào, tháo gỡ khó khăn ngay cho doanh nghiệp và hộ chăn nuôi – lực lượng đang giữ vai trò quan trọng đối với an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững. Những điều chỉnh kịp thời sẽ hỗ trợ trực tiếp cho ngành chăn nuôi vượt qua giai đoạn thách thức hiện nay.

Tránh "lệch pha" giữa hỗ trợ doanh nghiệp và kiểm soát rủi ro

Về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng khi Luật mới có hiệu lực từ 1/7/2025, đại biểu cho rằng, Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 mới có hiệu lực từ tháng 7/2025, hệ thống văn bản hướng dẫn cũng đang trong giai đoạn vận hành đầu tiên, chưa đủ thời gian để tổng kết đầy đủ.

Đa số vướng mắc hiện nay chủ yếu phát sinh từ khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt là chậm hoàn thuế, chứ không phải do quy định của Luật. 

Đại biểu lo ngại, việc sửa Luật quá sớm có thể tạo lệch pha giữa mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp và yêu cầu kiểm soát rủi ro, đồng thời dễ mở ra những khoảng trống có thể dẫn đến thất thu ngân sách, trái tinh thần kiểm soát quyền lực theo Quy định 178-QĐ/TW.

Cần cân nhắc giữa hỗ trợ dòng vốn cho doanh nghiệp và kiểm soát hoá đơn thương mại trung gian

Về đề xuất khôi phục cơ chế không phải kê khai, nộp thuế đầu ra nhưng được khấu trừ đầu vào đối với nông sản ở khâu thương mại, các ý kiến đồng tình với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Theo đó, cơ chế này từng tạo điều kiện để doanh nghiệp mua khống hóa đơn, gây rủi ro lớn cho công tác hoàn thuế. 

Tuy nhiên, đây là vấn đề mang tính lựa chọn chính sách, cần cân nhắc kỹ giữa mục tiêu hỗ trợ dòng vốn của doanh nghiệp và yêu cầu kiểm soát hóa đơn thương mại trung gian. Việc áp dụng thuế 5% ở khâu thương mại hiện nay cũng có tác dụng khuyến khích doanh nghiệp thu mua trực tiếp từ người sản xuất, giúp giảm chi phí trung gian. Đây là nội dung cần lựa chọn phương án cân đối giữa lợi ích các nhóm.

Về đề xuất bỏ khoản 5 Điều 9 Luật hiện hành, đại biểu Hà Sỹ Đồng, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị cho rằng, thực tiễn cho thấy, cộng đồng doanh nghiệp trong lĩnh vực chăn nuôi, sản xuất thức ăn chăn nuôi và chế biến nông sản đã có phản ánh rất mạnh về tác động của quy định này.

Việc áp dụng thuế suất 5% cho các sản phẩm nông sản chưa chế biến sử dụng làm thức ăn chăn nuôi khiến doanh nghiệp không được khấu trừ thuế đầu vào, buộc phải đưa toàn bộ phần thuế vào giá thành, dẫn đến giá thức ăn chăn nuôi tăng – trong khi đây là đầu vào quan trọng nhất của người chăn nuôi.

Ngành chăn nuôi hiện đang chịu áp lực lớn về giá nguyên liệu, cạnh tranh gay gắt với sản phẩm nhập khẩu, nên việc duy trì quy định hiện hành không phù hợp với bối cảnh thực tế và làm phát sinh chi phí ngoài mong muốn cho doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp khẳng định, đây là vướng mắc có tác động trực tiếp, rõ rệt và cần được tháo gỡ ngay.

Vì vậy, đại biểu thống nhất với đề xuất của Chính phủ về việc bỏ khoản 5 Điều 9 để giảm chi phí, hỗ trợ doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi và qua đó giảm áp lực lên người chăn nuôi – một ngành đang gặp nhiều khó khăn. Đây là điều chỉnh chính sách hợp lý, có mục tiêu rõ ràng và được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là cần thiết và kịp thời.

Cho ý kiến về đề xuất bỏ điều kiện hoàn thuế tại điểm c khoản 9 Điều 15 ("người bán đã kê khai, nộp thuế"), đại biểu Hà Sỹ Đồng nhấn mạnh, đây không phải vấn đề lựa chọn chính sách, mà là điều kiện pháp lý cốt lõi để ngăn chặn gian lận hoàn thuế. 

Nếu bỏ quy định này, cơ quan thuế sẽ mất công cụ pháp lý để từ chối các hóa đơn rủi ro, ngân sách phải ứng tiền hoàn trước khi thu được thuế đầu vào và nguy cơ tái diễn tình trạng doanh nghiệp trung gian bỏ trốn nhưng hóa đơn vẫn được hoàn thuế.

Điều này đi ngược yêu cầu siết kỷ luật, kỷ cương tài chính và trái với tinh thần Quy định 178-QĐ/TW.

Do đó, cần giữ nguyên điều kiện này; đồng thời Chính phủ phải tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thực chất là chậm hoàn thuế bằng việc điều chỉnh kỳ kê khai nộp thuế, cho phép doanh nghiệp tra cứu tình trạng tuân thủ thuế của nhà cung cấp, và đẩy nhanh lộ trình áp dụng cơ chế hoàn thuế tự động đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt.