Các doanh nghiệp có doanh thu dưới 100 tỷ đồng sẽ được áp dụng phương pháp nộp thuế đơn giản hóa

Cần thiết ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. 

Theo Quochoi.vn, tại cuộc hộp, các đại biểu bày tỏ thống nhất cao về sự cần thiết ban hành dự án Luật nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 198/NQ-QH của Quốc hội. 

Việc sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 sau 9 năm triển khai thực hiện không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh kỹ thuật văn bản, mà đại diện cho một bước ngoặt về tư duy quản lý nhà nước đối với khu vực kinh tế tư nhân.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao Bộ Tài chính trong một thời gian ngắn đã khẩn trương, tích cực chuẩn bị hồ sơ dự án Luật với quy mô 5 chương, 34 điều. 

Thống nhất với tên gọi mới do Bộ Tài chính đề xuất là Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, tuy nhiên Chủ tịch Quốc hội lưu ý về kỹ thuật lập pháp và tính kế thừa chính sách, nếu để tên mới cần nêu rõ đây là Luật thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.

Hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc chuyển đổi từ "Luật Hỗ trợ" sang "Luật Phát triển" đòi hỏi nội hàm bên trong phải thể hiện sự đột phá thực chất. Chủ tịch Quốc hội lưu ý mục tiêu cốt lõi của lần sửa đổi này là phải chuyển từ phương thức "hỗ trợ theo khả năng cung cấp của Nhà nước" sang "hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp", lấy doanh nghiệp làm trung tâm và đo lường sự thành công bằng kết quả đầu ra.

Do vậy, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh các trọng tâm đột phá phải thay đổi tiêu chí xác định doanh nghiệp và đối tượng ưu tiên để trúng và đúng mục tiêu; khơi thông điểm nghẽn nguồn lực tài chính, tín dụng, đất đai và hạ tầng sản xuất; đổi mới phương thức hỗ trợ theo kết quả thực chất, xóa bỏ tình trạng hỗ trợ cào bằng, hình thức và phát triển hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia.

Các chính sách ưu đãi doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ đảm bảo việc làm cho hàng triệu lao động

Đồng tình với định hướng của Chủ tịch Quốc hội, đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chia sẻ, qua rà soát hệ thống pháp luật Việt Nam và đối chiếu kinh nghiệm quốc tế, VCCI nhận thấy tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển năng động như Hàn Quốc hay Nhật Bản, có tới 1/4, thậm chí 1/3 số lượng các đạo luật mang tên gọi chứa các từ khóa "hỗ trợ", "thúc đẩy", "phát triển". Trong khi đó, trong hệ thống luật của Việt Nam hiện nay, tinh thần kiến tạo và phát triển này chưa thực sự đậm nét. 

Việc Quốc hội quyết định đổi tên luật lần này mang một thông điệp chính trị - pháp lý rất mạnh mẽ, khẳng định cam kết của Nhà nước trong việc đồng hành và chắp cánh cho doanh nghiệp.

Đánh giá dưới góc độ xã hội và an sinh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chủ nhiệm dẫn chứng số liệu trong hồ sơ, hiện nay cả nước có trên 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 98% vì vậy các chính sách ưu đãi cho khối doanh nghiệp này sẽ mang tính chất xã hội lớn, đảm bảo việc làm cho hàng triệu lao động, giữ ổn định xã hội.

Tinh chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp, tránh cào bằng và phát huy hiệu quả nguồn lực

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến tại phiên họp là tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa và việc mở rộng nhóm đối tượng ưu tiên. 

Trong dự thảo Luật lần này, Bộ Tài chính đã đề xuất bỏ tiêu chí "tổng nguồn vốn" – vốn là chỉ số khó xác định chính xác trên thực tế, dễ phát sinh tranh cãi. 

Thay vào đó, dự thảo quy định tiêu chí đơn giản hơn là giữ số lao động bình quân năm bằng hoặc nhỏ hơn 300 người, kết hợp chọn một trong hai điều kiện về doanh thu hoặc vốn (doanh thu năm trước liền kề bằng hoặc nhỏ hơn 400 tỷ đồng, hoặc vốn bằng/nhỏ hơn 150 tỷ đồng). 

Đồng thời, dự thảo mở rộng diện ưu tiên đối với các doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ, doanh nghiệp thực hành kinh doanh bền vững (ESG) và hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Phân tích toàn diện mặt tích cực cũng như các nguy cơ tiềm ẩn của tiêu chí mới, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ rõ, mặt tích cực của việc đơn giản hóa tiêu chí là phù hợp với thực tiễn số hóa và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) khi bản chất lao động đã thay đổi. 

Tiêu chí mới giúp dễ đối chiếu với dữ liệu bảo hiểm xã hội, tăng tính minh bạch, giảm tối đa thủ tục hành chính; đồng thời việc nâng ngưỡng doanh thu đã phản ánh đúng quy mô thực tế của nền kinh tế hiện nay.

"Ngưỡng doanh thu 400 tỷ đồng vẫn có thể khiến một số doanh nghiệp đã có năng lực tài chính và sức cạnh tranh rất tốt lọt vào diện nhận hỗ trợ, từ đó làm loãng nguồn lực quốc gia. 

Ngược lại, tiêu chí số lượng lao động lại chưa phản ánh đúng bản chất của các doanh nghiệp công nghệ cao – những đơn vị sử dụng rất ít nhân công nhưng tạo ra doanh thu cực lớn và giá trị gia tăng rất cao”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phân tích rủi ro tiêu chí.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề xuất Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu bổ sung các chỉ số mang tính chất định lượng chiều sâu như: tiêu chí "giá trị gia tăng" hoặc "tỷ lệ chi phí trên tổng doanh thu" áp dụng cho nhóm doanh nghiệp công nghệ khởi nghiệp sáng tạo. 

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội gợi ý cần thiết lập cơ chế "trưởng thành" khi doanh nghiệp đã vượt ngưỡng tiêu chí liên tục từ 2 đến 3 năm thì phải đưa ra khỏi diện thụ hưởng, tránh tình trạng "hỗ trợ mãi", ỷ lại vào chính sách của Nhà nước.

Giải trình rõ hơn về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, ban soạn thảo đã thiết kế tiêu chí theo hướng thông thoáng hơn và giao Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo tính linh hoạt.

Việc chọn 1 trong 2 tiêu chí doanh thu (dưới 400 tỷ đồng) hoặc vốn (dưới 150 tỷ đồng) kết hợp với lao động dưới 300 người sẽ giúp cơ quan quản lý dễ dàng nhận diện và phân loại doanh nghiệp trên nền tảng dữ liệu điện tử.

Bổ sung góc nhìn từ thực tiễn giám sát, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay vẫn còn chung chung, chưa bao quát hết các mô hình kinh doanh mới trong kỷ nguyên số. 

Chủ nhiệm nêu ví dụ về các doanh nghiệp cung cấp nền tảng công nghệ như Grab hay các mô hình tận dụng lao động thời vụ, lao động tự do dôi dư tại từng thời điểm, nếu chỉ căn cứ thuần túy vào số lượng hợp đồng lao động chính thức thì rất khó xếp loại chính xác. 

Ngoài ra, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải cũng đề nghị hồ sơ dự án Luật cần bổ sung chuỗi số liệu đánh giá tác động sau hỗ trợ – một khoảng trống dữ liệu hiện chưa có trong báo cáo.

Khuyến khích các tổ chức tín dụng cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị...

Vấn đề tiếp cận nguồn vốn tín dụng được các đại biểu chỉ ra là rào cản lớn nhất, là "điểm nghẽn của các điểm nghẽn" đang bóp nghẹt sức tăng trưởng của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa. 

Dù chiếm tới 98,4% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế, nhưng tổng dư nợ tín dụng mà khối doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được hiện chỉ chiếm khoảng 19% đến 20% toàn hệ thống ngân hàng.

"Bất cứ doanh nghiệp nào, vấn đề đầu tiên cũng là tiền, vốn ở đâu. Có vốn thì mới có mặt bằng, có vốn mới mua sắm được thiết bị, ứng dụng khoa học công nghệ. Rào cản lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay chính là tiếp cận vốn. 

Dự thảo Luật lần này đã có bước tiến lớn khi khuyến khích các tổ chức tín dụng cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo thay vì chỉ chăm chăm thế chấp bằng bất động sản như trước đây. 

Tôi thấy đây là nội dung thực chất nhất của toàn bộ dự án Luật sửa đổi", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đột phá tín dụng.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế điều hành chính sách tiền tệ, Chủ tịch Quốc hội cũng chia sẻ với những áp lực và rủi ro của hệ thống ngân hàng thương mại, đồng thời lưu ý về những thách thức triển khai nằm ở chỗ các ngân hàng thương mại rất e ngại rủi ro khi định giá tài sản vô hình. 

Nếu không xây dựng được một khung pháp lý định giá tài sản trí tuệ và tài sản số thật rõ ràng, cùng với cơ chế chia sẻ rủi ro từ Quỹ bảo lãnh tín dụng hiệu quả, các quy định tiến bộ này sẽ rất dễ nằm trên giấy.

Tháo gỡ khó khăn về vốn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã báo cáo trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội về thực trạng hoạt động kém hiệu quả của hệ thống các quỹ tài chính ngoài ngân sách hiện nay. 

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thẳng thắn chỉ rõ "các quỹ này không có hệ thống quản trị rủi ro chuyên nghiệp và không kiểm soát được dòng tiền của doanh nghiệp vay vốn như ngân hàng thương mại. 

Khi cho vay mà không nắm được dòng tiền, không kiểm soát được doanh thu, chi phí của đối tượng vay thì không thể bảo đảm an toàn vốn. 

Vì vậy, lần này chúng ta bắt buộc phải tính toán một phương án hoàn toàn mới, tái cấu trúc triệt để hoặc thay thế cơ chế vận hành."

Cùng bàn về giải pháp tài chính đột phá, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục Nguyễn Đắc Vinh đánh giá cao quy định của dự thảo Luật về cơ chế hỗ trợ quỹ đầu tư mạo hiểm, chấp nhận rủi ro. 

Cơ chế này có ý nghĩa lan tỏa rất lớn, không chỉ giúp ích cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp công nghệ mà còn tháo gỡ điểm nghẽn cho nhiều ngành nghề đặc thù như văn hóa, nghệ thuật, sáng tạo – nơi doanh nghiệp hoàn toàn không có tài sản thế chấp truyền thống nhưng sở hữu tiềm năng tri thức và bản quyền rất lớn.

Đổi mới phương thức hỗ trợ và giải pháp đột phá từ thuế, đất đai, thủ tục hành chính

Một điểm sáng chuyển biến tư duy rõ nét nhất trong dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là sự thay đổi căn bản phương thức hỗ trợ của Nhà nước: chuyển từ cơ chế "cung" (Nhà nước trực tiếp đứng ra tổ chức đào tạo, tư vấn) sang cơ chế "cầu" (Nhà nước trao quyền quyết định cho doanh nghiệp).

"Đây là điểm đổi mới tư duy rõ nhất. Theo cơ chế này, Nhà nước cấp voucher, doanh nghiệp được hoàn toàn chủ động lựa chọn đơn vị tư vấn, đào tạo hoặc đơn vị cung cấp giải pháp chuyển đổi số phù hợp nhất với nhu cầu của mình. 

Ngân sách nhà nước chỉ thực hiện thanh toán dựa trên kết quả đầu ra và mức độ hài lòng thực tế của doanh nghiệp, toàn bộ quy trình được quản lý qua nền tảng 'một cửa số' ứng dụng trí tuệ nhân tạo. 

Mô hình này đã rất thành công tại Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan, buộc các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ phải cạnh tranh sòng phẳng về chất lượng, xóa bỏ triệt để tình trạng hỗ trợ hình thức, chọn quan hệ", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá.

Để vận hành hiệu quả mô hình này, Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần kiểm soát chặt chẽ nguy cơ gian lận và sự chênh lệch chất lượng dịch vụ giữa các địa phương thông qua một hệ thống đánh giá độc lập, công khai danh sách nhà cung cấp đạt chuẩn và thiết lập kênh tiếp nhận khiếu nại nhanh chóng.

Liên quan đến giải pháp hỗ trợ về mặt bằng sản xuất kinh doanh và hạ tầng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đưa ra một gợi ý chính sách rất sát thực tiễn. 

Hiện nay, sau quá trình sắp xếp tinh gọn bộ máy và đơn vị hành chính, quỹ nhà đất, trụ sở công dôi dư tại các địa phương là rất lớn. 

Ngành công an vừa qua đã khởi động chương trình rất hay là chuyển đổi các trụ sở dôi dư thành trường văn hóa, mở cơ sở đào tạo cho con em đồng bào dân tộc thiểu số, gia đình thương binh, liệt sĩ. 

Từ bài học thành công đó, Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề, "tại sao chúng ta không quy định cơ chế ưu tiên bố trí các trụ sở công dôi dư này cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp thuê với giá ưu đãi? 

Đây chính là cách làm hiệu quả để vừa biến tài sản công lãng phí thành nguồn lực phát triển, vừa giải bài toán mặt bằng giá rẻ cho doanh nghiệp."

Ở góc độ quản lý thuế và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh một giải pháp cải cách mang tính đột phá dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Bộ trưởng chia sẻ định hướng cải cách, thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ về cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, sau khi Luật này được thông qua, Bộ Tài chính sẽ ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết theo hướng tất cả các doanh nghiệp siêu nhỏ có doanh thu dưới 100 tỷ đồng (và đặc biệt là các doanh nghiệp dưới 10 tỷ đồng) sẽ được áp dụng phương pháp nộp thuế đơn giản hóa – tính tỷ lệ phần trăm trực tiếp trên doanh thu. 

Doanh nghiệp không cần phải duy trì hệ thống sổ sách kế toán phức tạp để chứng minh chi phí đầu vào. 

Khảo sát của Bộ Tài chính và VCCI cho thấy giải pháp này hoàn toàn đáp ứng đúng nguyện vọng của cộng đồng doanh nghiệp, loại bỏ tận gốc rễ rủi ro và chi phí không chính thức.

Thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề cập đến sứ mệnh xã hội, quốc phòng - an ninh và tính văn hóa của dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là đối với các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Chinh đánh giá cao việc dự thảo Luật đã dành riêng một điều khoản để quy định chính sách hỗ trợ đặc thù cho 3 nhóm đối tượng yếu thế: doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp do người khuyết tật làm chủ và doanh nghiệp do người dân tộc thiểu số làm chủ. 

Tại các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, các doanh nghiệp nhỏ và vừa quy mô tuy nhỏ nhưng lại mang trên mình sứ mệnh cực kỳ to lớn. Minh chứng rõ nhất là sự thành công của chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) thời gian qua đều do chính các doanh nghiệp nhỏ và vừa và hợp tác xã địa phương gánh vác. 

Do đó, Luật cần cụ thể hóa hơn nữa tinh thần Nghị quyết 68 của Trung ương và Nghị quyết 198 của Quốc hội, có chính sách ưu đãi vượt trội về đất đai, vốn, đào tạo nhân lực để chắp cánh cho các doanh nghiệp vùng khó khăn phát triển.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận, đánh giá cao Chính phủ, Bộ Tài chính cùng các cơ quan thẩm tra của Quốc hội đã khẩn trương, nghiêm túc, trách nhiệm trong việc chuẩn bị hồ sơ dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. 

Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoàn toàn thống nhất về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 và đổi tên thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Để hoàn thiện dự án Luật đạt chất lượng cao nhất trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp sắp tới, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội tập trung thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, thể chế hóa toàn diện Nghị quyết 68 và Nghị quyết 198, chuyển từ "hỗ trợ" sang "kiến tạo phát triển", so sánh rõ quy định cũ năm 2017 với các đột phá mới trong tờ trình.

Thứ hai, tinh chỉnh tiêu chí xác định DNNVV, tránh cào bằng hoặc trục lợi chính sách; bổ sung tiêu chí giá trị gia tăng, tỷ lệ chi phí R&D và quy định cơ chế "trưởng thành" sau 2-3 năm.

Thứ ba, bao quát toàn bộ vòng đời doanh nghiệp từ thành lập, hoạt động đến phá sản/giải thể rút gọn; đơn giản hóa thủ tục tối đa cho hộ kinh doanh chuyển đổi.

Thứ tư, đột phá tiếp cận vốn gắn với an toàn hệ thống, khuyến khích cho vay theo dòng tiền, tài sản trí tuệ/số; liên thông dữ liệu thuế, hải quan, BHXH với ngân hàng.

Thứ năm, đổi mới phương thức hỗ trợ theo cơ chế thị trường, áp dụng phiếu hỗ trợ, xóa bỏ cơ chế "xin - cho", quy định KPI cho địa phương và đánh giá tác động định kỳ 3 năm/lần.

Thứ sáu, tái cấu trúc triệt để các Quỹ hỗ trợ/bảo lãnh, đánh giá toàn diện nguyên nhân yếu kém, quyết định sáp nhập, giải thể hoặc thay thế bằng công cụ chia sẻ rủi ro hiệu quả.

Thứ bảy, đẩy mạnh chuyển đổi số và liên thông dữ liệu, thực hiện nghiêm nguyên tắc không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại thông tin nhà nước đã có.

Thứ tám, thực hiện tham vấn rộng rãi, lấy ý kiến thực chất từ cộng đồng doanh nghiệp, VCCI, các ngân hàng và chuyên gia để đảm bảo luật đi vào cuộc sống ngay sau khi ban hành.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kinh tế và Tài chính và các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật chất lượng nhất, trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 theo quy định.