Nghiên cứu Hướng dẫn phương pháp khám sàng lọc phù hợp cho các địa phương triển khai

 PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế chủ trì cuộc họp.

Đại biểu đại diện các Cục, Vụ, Viện, Trung tâm, Bệnh viện thuộc và trực thuộc Bộ Y tế tham dự cuộc họp.

Dự thảo Hướng dẫn triển khai khám sàng lọc miễn phí cho người dân tại Trạm Y tế xã, phường, đặc khu có phạm vi áp dụng, quy định nội dung, tần suất, địa điểm khám sàng lọc miễn phí áp dụng trên phạm vi toàn quốc.

Áp dụng cho các nhóm tuổi theo vòng đời, với 7 nhóm

Dự thảo Hướng dẫn đề xuất áp dụng đối với Trạm Y tế cấp xã và các cơ sở y tế đủ điều kiện được khám sàng lọc, áp dụng cho các nhóm tuổi theo vòng đời, với 7 nhóm. Trong đó, nội dung hướng dẫn khám sàng lọc bao gồm:

Nhóm 1. Phụ nữ mang thai và thai nhi: Khám sàng lọc trầm cảm; khám sàng lọc suy dinh dưỡng bào thai, đánh giá phát triển thai qua siêu âm;

Nhóm 2. Trẻ sơ sinh: Khám sàng lọc khiếm thính bẩm sinh, bệnh tim bẩm sinh; khám sàng lọc khuyết tật vận động, giác quan, thần kinh, tâm thần, trí tuệ;

Nhóm 3. Trẻ từ sơ sinh đến dưới 6 tuổi: Khám sàng lọc suy dinh dưỡng: Đo chiều cao, cân nặng, đánh giá chỉ số BMI; khám sàng lọc bệnh, tật về mắt, răng miệng, tai - mũi - họng; sàng lọc dị tật khe hở môi vòm; khám sàng lọc rối loạn tự kỷ; khám sàng lọc lao, hen;

Nhóm 4. Học sinh: Khám sàng lọc suy dinh dưỡng: Đo chiều cao, cân nặng, đánh giá chỉ số BMI; khám sàng lọc bệnh, tật về mắt, bệnh răng miệng: Sâu răng, viêm lợi, lệch lạc răng, tai - mũi - họng; khám sàng lọc cong vẹo cột sống, biến dạng xương khớp; khám sàng lọc đánh giá trầm cảm, lo âu, rối loạn nhân cách và hành vi;

Nhóm 5. Sinh viên: Khám sàng lọc tăng huyết áp; khám sàng lọc đái tháo đường; khám sàng lọc rối loạn mỡ máu; khám sàng lọc ung thư (vú, cổ tử cung…và một số bệnh ung thư có tỷ lệ mắc cao theo độ tuổi, giới); khám sàng lọc đánh giá trầm cảm, lo âu, tâm thần phân liệt, động kinh;

Nhóm 6. Người từ 16 đến dưới 60 tuổi: Khám sàng lọc tăng huyết áp; khám sàng lọc đái tháo đường; khám sàng lọc rối loạn mỡ máu; khám sàng lọc ung thư (vú, cổ tử cung… và một số bệnh ung thư có tỷ lệ mắc cao theo độ tuổi, giới); khám sàng lọc đánh giá trầm cảm, lo âu, tâm thần phân liệt, động kinh, sa sút trí tuệ; khám sàng lọc đột quỵ (cho đối tượng >40 tuổi); khám sàng lọc bệnh nghề nghiệp (đối với người lao động);

Nhóm 7. Người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên): Khám sàng lọc tăng huyết áp; khám sàng lọc đái tháo đường; khám sàng lọc rối loạn mỡ máu; khám sàng lọc sa sút trí tuệ, trầm cảm, nguy cơ ngã. khám sàng lọc loãng xương.

Với việc tổ chức khám sàng lọc theo từng nhóm đều có quy trình, hướng dẫn triển khai thực hiện. Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất các nội dung cho việc tổ chức thực hiện, kinh phí triển khai và công tác giám sát, báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện.

Cần phân biệt rõ giữa khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân và khám chuyên sâu tại cơ sở y tế

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương thông tin về kết quả, nội dung Hội nghị Bộ trưởng Y tế ASEAN lần thứ 17. Tại đó, Thứ trưởng đã đặt vấn đề về kinh nghiệm triển khai khám sàng lọc tại các nước trong khu vực. 

Thực tế cho thấy nhiều nước ASEAN như Indonesia, Philippines, Malaysia, Thái Lan và một số nước khác đã triển khai và có kinh nghiệm thực tiễn, Thứ trưởng nói và cho biết: Điểm đáng lưu ý là ở nhiều nước, bước đầu tiên của quy trình khám sàng lọc không phải là đưa người dân đến ngay cơ sở y tế để khám chuyên sâu, mà là thực hiện sàng lọc ban đầu thông qua bảng câu hỏi (questionnaire) trên ứng dụng điện thoại. Người dân có thể tự khai thông tin. Trên cơ sở kết quả trả lời, hệ thống xác định những trường hợp có yếu tố nguy cơ hoặc có dấu hiệu cần được kiểm tra thêm và chuyển thông tin đến cơ sở y tế. Cơ sở y tế căn cứ vào kết quả sàng lọc ban đầu để lập danh sách và mời những người thuộc diện cần thiết đến thực hiện các bước khám, kiểm tra chuyên sâu tiếp theo.

Thứ trưởng cho biết cũng đã trao đổi với TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam về vấn đề này. Qua trao đổi, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng khó khăn hiện nay không hẳn nằm ở việc xây dựng phương pháp sàng lọc riêng cho từng bệnh, mà chủ yếu nằm ở cách thức tổ chức và triển khai chương trình trên thực tế.

Thứ trưởng yêu cầu Cục Phòng bệnh, sau cuộc họp khẩn trương soạn Công văn tham mưu Lãnh đạo Bộ ký để gửi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đề nghị tổ chức một hội thảo hoặc cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của một số nước ASEAN và các nước thuộc khu vực Tây Thái Bình Dương đã triển khai khám sàng lọc. Mục tiêu là để các nước trực tiếp chia sẻ kinh nghiệm về mô hình tổ chức, quy trình triển khai, phương thức lựa chọn đối tượng, xây dựng công cụ sàng lọc và xử lý kết quả. Trong thời gian chờ WHO tổ chức cuộc họp, các đơn vị cũng cần chủ động liên hệ với các đối tác và cơ quan y tế của các nước mà mình đã có quan hệ hợp tác để trao đổi, học tập kinh nghiệm, PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh.

Thứ trưởng cho rằng cần phân biệt rất rõ giữa khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân và khám chuyên sâu tại cơ sở y tế. Đây là hai bước khác nhau trong một quy trình và không nên xây dựng hướng dẫn theo cách đồng nhất hai hoạt động này.

Hiện nay, Bộ Y tế đã có một số văn bản hướng dẫn chuyên môn liên quan đến khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm và can thiệp sớm đối với một số đối tượng, cũng như các quy định về danh mục nội dung và gói dịch vụ. Tuy nhiên, những tài liệu đó chủ yếu phục vụ hoạt động khám, đánh giá và can thiệp chuyên môn tại cơ sở y tế. Đối với chương trình khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân, cần xây dựng một hướng dẫn riêng, phù hợp với bản chất và phương thức triển khai của chương trình. Trong khi chờ hướng dẫn thống nhất, các địa phương vẫn cần tiếp tục triển khai những nội dung phù hợp theo chỉ đạo hiện hành, Thứ trưởng nêu rõ.

Trước mắt, có thể giữ danh mục các bệnh và nhóm tuổi đã được xác định trong dự thảo. Sau đó, trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và trao đổi với WHO, cần hoàn thiện cụ thể quy trình và hướng dẫn triển khai. Đối với từng nhóm bệnh, cần xác định rõ quy trình sàng lọc ban đầu và tiêu chí chuyển sang bước đánh giá chuyên sâu. 

Đơn vị đầu mối cần phối hợp với các Cục, Vụ, phát huy kinh nghiệm của các Viện, Bệnh viện thiết kế toàn bộ phương thức tổ chức: Từ công cụ sàng lọc ban đầu, cách thức người dân tiếp cận và tự khai thông tin, tiêu chí phân loại nguy cơ, kết nối dữ liệu với cơ sở y tế, lập danh sách đối tượng cần khám tiếp theo cho đến quy trình khám chuyên sâu sau sàng lọc. Cục Phòng bệnh xây dựng lại kế hoạch riêng về khám sàng lọc, trong đó xác định rõ tiến độ, lộ trình và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Các đơn vị được giao xây dựng hướng dẫn khám sàng lọc cần rà soát lại toàn bộ nội dung dự thảo và trả lời câu hỏi: Hướng dẫn đang xây dựng đã thực sự phù hợp với mô hình khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân hay vẫn đang tiếp cận theo mô hình khám chuyên sâu tại bệnh viện và cơ sở y tế? Chỉ khi xác định đúng bản chất này, chúng ta mới có thể xây dựng được mô hình khả thi và triển khai thống nhất trên toàn quốc, PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu./.