CHUYỂN HÓA ĐÀ PHỤC HỒI THÀNH NĂNG LỰC TĂNG TRƯỞNG DÀI HẠN

Kinh tế Việt Nam 5 tháng đầu năm 2026 tiếp tục duy trì đà phục hồi tích cực với nhiều điểm sáng về sản xuất công nghiệp, thu hút đầu tư, tiêu dùng và ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định và những ràng buộc mới đối với tăng trưởng đang gia tăng, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng trước mắt mà còn phải đẩy mạnh cải cách thể chế, phát triển năng lực nội sinh, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, hình thành các động lực tăng trưởng mới. Đây chính là chìa khóa để chuyển hóa đà phục hồi hiện nay thành năng lực tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Đà phục hồi được giữ vững, tiếp tục củng cố niềm tin thị trường

Bức tranh kinh tế 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy xu hướng phục hồi tương đối đồng đều trên nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn từ xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động giá năng lượng và những thay đổi nhanh của chuỗi cung ứng toàn cầu, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực.

Sản xuất công nghiệp tiếp tục phục hồi; hoạt động thương mại hàng hóa quốc tế và du lịch khởi sắc. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng duy trì mức tăng khá. Thu hút đầu tư nước ngoài đạt kết quả nổi bật, tiến độ giải ngân đầu tư công được cải thiện rõ rệt.

Đặc biệt, vốn FDI đăng ký tăng mạnh. Vốn FDI thực hiện đạt mức cao nhất trong nhiều năm qua đã phản ánh niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế đối với triển vọng phát triển của Việt Nam.

Cùng với đó, kinh tế vĩ mô tiếp tục được duy trì ổn định, các cân đối lớn cơ bản được bảo đảm, tạo nền tảng quan trọng cho việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng của cả năm.

Tuy nhiên, phía sau những tín hiệu tích cực vẫn còn không ít rủi ro, thách thức. Môi trường kinh tế quốc tế ngày càng khó dự báo. Chi phí sản xuất kinh doanh tiếp tục gia tăng. Năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực công nghệ của nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn rất hạn chế. Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Năng lực nội sinh - bài toán cốt lõi của tăng trưởng kinh tế

Ba động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế trong 5 tháng đầu năm là đầu tư công, đầu tư nước ngoài và tiêu dùng trong nước.

Đầu tư công tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động. Việc đẩy mạnh giải ngân các dự án hạ tầng trọng điểm không chỉ góp phần kích thích tổng cầu mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa đến đầu tư ngoài nhà nước, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong khi đó, dòng vốn FDI tiếp tục tăng mạnh cả về đăng ký và thực hiện cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn trong chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu của các tập đoàn đa quốc gia. Đây không chỉ là nguồn lực bổ sung cho đầu tư phát triển mà còn là cơ hội để tiếp nhận công nghệ, kinh nghiệm quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tiêu dùng trong nước và du lịch tiếp tục phục hồi tích cực, từng bước khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của thị trường trong nước đối với tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, một vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn là năng lực nội sinh của nền kinh tế tuy đã được cải thiện nhưng chưa tạo được bước chuyển mang tính đột phá.

Tăng trưởng hiện nay vẫn phụ thuộc khá lớn vào khu vực FDI và mở rộng vốn đầu tư. Trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn nhiều hạn chế về công nghệ, năng lực quản trị và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Khu vực kinh tế tư nhân đang ngày càng khẳng định vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, để khu vực này thực sự trở thành động lực tăng trưởng quan trọng nhất theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản về thể chế, giảm chi phí tuân thủ, cải thiện khả năng tiếp cận nguồn lực và tạo dựng môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo cao.

Vì vậy, yêu cầu quan trọng nhất hiện nay không chỉ là duy trì đà phục hồi mà phải chuyển hóa các nguồn lực từ đầu tư công, FDI và tiêu dùng thành năng suất lao động, trình độ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Đây chính là chìa khóa để tạo dựng nền tảng tăng trưởng dài hạn cho nền kinh tế.

Nhìn ở góc độ dài hạn, bài toán phát triển của Việt Nam đang dần thay đổi. Nếu như trước đây những rào cản chủ yếu là thiếu vốn đầu tư, thiếu cơ sở hạ tầng hay hạn chế về thị trường thì hiện nay yêu cầu phát triển đã chuyển sang một giai đoạn mới. Trong đó chất lượng thể chế, năng suất lao động, trình độ công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực trở thành những yếu tố quyết định.

Điều đó cho thấy mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng đầu tư, khai thác lợi thế lao động chi phí thấp và sử dụng nhiều tài nguyên đang dần tới hạn. Muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn, Việt Nam cần chuyển mạnh sang mô hình kinh tế thông minh, tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Những ràng buộc mới đang gia tăng

Bên cạnh những kết quả tích cực, nền kinh tế đang đối mặt với nhiều rủi ro và thách thức mới.

Cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu trong những tháng đầu năm cần được theo dõi chặt chẽ. Mặc dù phần lớn nhập khẩu phục vụ sản xuất, đầu tư và xuất khẩu trong tương lai, nhưng thực tế này cũng phản ánh mức độ phụ thuộc khá lớn của nền kinh tế vào nguyên vật liệu, linh kiện và tư liệu sản xuất nhập khẩu.

Áp lực lạm phát cũng đang gia tăng khi giá năng lượng, chi phí đầu vào và một số mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước quản lý có thể được điều chỉnh theo lộ trình thị trường. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ nhằm vừa hỗ trợ tăng trưởng, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Ở phạm vi rộng hơn, những biến động của kinh tế thế giới tiếp tục là yếu tố tác động trực tiếp đến kinh tế Việt Nam. Xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, các tiêu chuẩn xanh và tiêu chuẩn carbon ngày càng khắt khe, những biến động địa chính trị và nguy cơ suy giảm thương mại toàn cầu có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu, đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất về dài hạn không chỉ đến từ các yếu tố bên ngoài mà còn đến từ chính khả năng đổi mới của nền kinh tế. Nếu chậm cải cách thể chế, chậm đổi mới mô hình tăng trưởng và chậm nâng cao năng lực nội sinh, Việt Nam có thế bỏ lỡ cơ hội bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Điểm đáng chú ý là các ràng buộc đối với tăng trưởng hiện nay mang tính cấu trúc nhiều hơn so với trước đây. Áp lực không chỉ đến từ những biến động ngắn hạn của thị trường thế giới mà còn đến từ yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, giảm phát thải carbon, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm và gia tăng hàm lượng công nghệ trong sản xuất. Những thay đổi này đang đặt ra yêu cầu phải tái định vị lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong giai đoạn mới, quốc gia nào làm chủ được công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ có nhiều cơ hội vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đây vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam thực hiện những bước phát triển mang tính đột phá.

Kiến tạo nền tảng mới để kinh tế tăng trưởng nhanh, bền vững

Trong bối cảnh hiện nay, mục tiêu tăng trưởng cao không chỉ phụ thuộc vào việc khai thác tốt các động lực truyền thống mà còn phải dựa vào việc hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Trước hết, cần tiếp tục đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công gắn với nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng chiến lược về giao thông, năng lượng, logistics và chuyển đổi số.

Quan trọng hơn, cần tạo bước đột phá mạnh mẽ trong phát triển kinh tế tư nhân. Đây là khu vực có tiềm năng lớn nhất để mở rộng năng lực sản xuất, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bên cạnh đó, cần chuyển mạnh từ mục tiêu thu hút FDI về số lượng sang ưu tiên chất lượng, hướng tới các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa đối với doanh nghiệp trong nước.

Đặc biệt, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tri thức, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn cần được xác định là những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế trong thập niên tới.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ tăng trưởng mà đang trở thành nền tảng của mô hình phát triển mới.

Khả năng nâng cao năng suất lao động, cải thiện năng lực cạnh tranh và tạo ra các ngành kinh tế mới của Việt Nam sẽ phụ thuộc ngày càng lớn vào việc ứng dụng và làm chủ các công nghệ tiên tiến.

Vì vậy, cần coi đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là đầu tư cho tương lai của nền kinh tế. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao trong những thập niên tới.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, yêu cầu quan trọng nhất là tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển đồng bộ các loại thị trường. Đây chính là những giải pháp có ý nghĩa căn cơ nhằm giải phóng nguồn lực, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là làm thế nào để tăng trưởng nhanh hơn trong một số năm, mà là làm thế nào để xây dựng được một nền kinh tế có sức chống chịu tốt hơn, năng suất cao hơn, khả năng cạnh tranh mạnh hơn.

Nói cách khác, mục tiêu của điều hành kinh tế không chỉ là đạt được các chỉ tiêu tăng trưởng trước mắt mà phải tạo dựng những nền tảng mới cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong những năm tới. Đó cũng chính là ý nghĩa của yêu cầu chuyển hóa để phục hồi hiện nay thành năng lực tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Từ phục hồi đến kiến tạo năng lực tăng trưởng mới

Nhìn tổng thể, kinh tế Việt Nam 5 tháng đầu năm 2026 đã phát đi những tín hiệu tích cực về phục hồi tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Những kết quả đạt được cho thấy các chủ trương, chính sách của Đảng, Quốc hội và Chính phủ đang phát huy hiệu quả, tạo nền tảng quan trọng để phấn đấu hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của năm 2026.

Tuy nhiên, những kết quả trước mắt mới phản ánh sự cải thiện về tốc độ tăng trưởng, trong khi những thách thức về chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế vẫn đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác điều hành và hoạch định chính sách.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động nhanh, phức tạp, khó lường, nhiệm vụ quan trọng nhất không chỉ là duy trì đà phục hồi hiện nay mà phải tận dụng giai đoạn thuận lợi này để đẩy mạnh cải cách thể chế, phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và xây dựng các động lực tăng trưởng mới.

Tăng trưởng không chỉ là câu chuyện của tốc độ, mà còn là câu chuyện của chất lượng và năng lực nội sinh; không chỉ là thu hút thêm nguồn lực, mà quan trọng hơn là chuyển hóa các nguồn lực đó thành năng suất lao động, trình độ công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đầu tư công, FDI và tiêu dùng trong nước có thể tạo ra những xung lực tăng trưởng quan trọng trong ngắn hạn. Về dài hạn, sức mạnh thực sự của nền kinh tế phải được đo bằng năng lực của doanh nghiệp Việt Nam, bằng khả năng làm chủ công nghệ, bằng chất lượng nguồn nhân lực, bằng hiệu quả của hệ thống thể chế phát triển.

Lịch sử phát triển kinh tế của nhiều quốc gia cho thấy, những bước ngoặt phát triển thường xuất hiện khi một nền kinh tế biết tận dụng thành công giai đoạn phục hồi để thực hiện các cải cách mang tính cấu trúc.

Đối với Việt Nam, năm 2026 không chỉ là năm phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng cao mà có thể trở thành năm bản lề của một chu kỳ phát triển mới, nếu đà phục hồi hiện nay được chuyển hóa thành những cải cách thể chế mạnh mẽ, những đột phá về khoa học công nghệ và sự lớn mạnh của khu vực doanh nghiệp trong nước.

Vì vậy, yêu cầu lớn nhất hiện nay không chỉ là đạt được mức tăng trưởng cao trong năm 2026, mà phải tạo dựng được những nền tảng mới cho tăng trưởng nhanh, bền vững, tự chủ, tự cường trong cả giai đoạn phát triển tới. Đó cũng chính là con đường để chuyển hóa đà phục hồi hiện nay thành năng lực tăng trưởng dài hạn, đưa nền kinh tế Việt Nam bước vào một chu kỳ phát triển mới với vị thế cao hơn, chất lượng hơn, bền vững hơn./.

Nguyễn Bích Lâm

Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê