Điều chỉnh đề thi tốt nghiệp; thu gọn phương thức xét tuyển trong tuyển sinh đại học

Trả lời các chất vấn trực tiếp từ đại biểu Quốc hội tại Phiên giải trình về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đã làm rõ nhiều nội dung quan trọng liên quan đến lộ trình đưa AI vào nhà trường, thể chế hóa đào tạo khối ngành sức khỏe, giải pháp bảo đảm công bằng trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, cùng bài toán đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Đặt câu hỏi tại Phiên giải trình, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Nguyễn Trung Kiên dẫn chiếu nhiều ý kiến cho rằng việc đưa nội dung giảng dạy AI cho trẻ em quá sớm có thể khiến trẻ ỷ lại, thụ động, lười suy nghĩ, phụ thuộc quá nhiều vào AI, từ đó cản trở sự phát triển tư duy độc lập trong suy nghĩ và nghiên cứu. Do đó đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu quan điểm về vấn đề này?

AI là xu thế không thể né tránh

Trước băn khoăn về việc đưa AI vào học đường quá sớm, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định AI là xu thế không thể né tránh. 

Việc giáo dục AI cho học sinh từ nhỏ không phải là đào tạo kỹ năng chuyên sâu, mà nhằm trang bị nhận thức, hiểu biết để các em sử dụng AI có kiểm soát, có sự phối hợp hướng dẫn giữa gia đình và nhà trường. 

Học sinh tiếp xúc hàng ngày với các sản phẩm từ AI (như phim hoạt hình hay chương trình truyền hình), do đó việc giáo dục sớm giúp giảm thiểu tác động tiêu cực và phát huy tối đa mặt tích cực. 

Ở các bậc học cao hơn, AI là con dao hai lưỡi; nếu không quản lý tốt sẽ dẫn đến tâm lý lệ thuộc của cả người học lẫn giáo viên.

Ngành sức khỏe là ngành đào tạo đặc thù

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên nhấn mạnh các nghị quyết của Trung ương đã khẳng định nghề y là một nghề đặc biệt, đòi hỏi quy trình đặc thù xuyên suốt từ khâu đào tạo, tuyển dụng cho đến sử dụng. 

Tuy nhiên, hiện nay việc đào tạo khối ngành sức khỏe vẫn chưa được pháp luật quy định là lĩnh vực đào tạo đặc thù. Sự thiếu hụt cơ chế đặc thù này đang gây ra nhiều bất cập trong thực tiễn đào tạo. 

Do đó, đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết thời điểm ngành sức khỏe sẽ được chính thức thể chế hóa thành lĩnh vực đào tạo đặc thù nhằm cụ thể hóa nghị quyết của Trung ương và tháo gỡ các vướng mắc phát sinh.

“Do chưa có cơ chế đặc thù, thời gian qua xuất hiện tình trạng một số trường kỹ thuật, công nghệ cũng mở ngành đào tạo thuộc khối ngành sức khỏe, làm ảnh hưởng đến chất lượng chung. 

Đáng chú ý, từ năm 2027, Hội đồng Y khoa Quốc gia sẽ tổ chức đánh giá năng lực hành nghề đối với sinh viên ngành sức khỏe. 

Nếu tỷ lệ sinh viên vượt qua kỳ đánh giá đạt thấp, xã hội sẽ phải đối mặt với tình trạng vừa thừa quy mô đào tạo nhưng lại vừa thiếu cán bộ chuyên môn chất lượng, gây lãng phí lớn nguồn lực”, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung phân tích thêm.

Trả lời câu hỏi đại biểu nêu, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Y tế thống nhất coi đây là ngành đào tạo đặc thù tương tự ngành sư phạm và ngành luật. 

Tính chất đặc thù đã được cụ thể hóa trong luật, nghị định và thông tư qua các quy định về ngưỡng điểm đảm bảo chất lượng đầu vào, việc mở ngành và phê duyệt chương trình đào tạo. 

Bộ Giáo dục và Đào tạo mong muốn Bộ Y tế tiếp tục chủ trì phối hợp xây dựng các đề án, quy định riêng nhằm hỗ trợ tốt nhất cho sinh viên ngành y. 

Đối với các ngành nghề có tính chất rất đặc thù khác, Nhà nước cũng đã ban hành các chính sách hỗ trợ phù hợp.

Định hướng tổ chức kỳ thi tốt nghiệp, tuyển sinh đại học trong thời gian tới

Quan tâm về kỳ thi tốt nghiệp THPT, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đinh Ngọc Quý nhận thấy từ năm 2020 đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành 2 thông tư về quy chế thi với 4 lần sửa đổi (mới nhất là Thông tư 24/2024).

Tuy nhiên, vừa qua vẫn xảy ra một số vụ việc tiêu cực, sai phạm nghiêm trọng tại một số địa phương làm ảnh hưởng đến niềm tin của học sinh, phụ huynh và xã hội. 

Đại biểu Đinh Ngọc Quý đề nghị Bộ trưởng cho biết định hướng tổ chức kỳ thi trong thời gian tới và các giải pháp tăng cường tính khách quan, công bằng, minh bạch, phòng ngừa vi phạm?

Sẽ điều chỉnh đề thi tốt nghiệp để giảm áp lực thi cử, triệt tiêu động cơ sai phạm

Thừa nhận dù quy chế thi đã quy định quy trình chặt chẽ, nhưng vừa qua một số nơi vẫn phát sinh động cơ gian lận do tâm lý cục bộ, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp như: Tăng cường sự tham gia và giám sát chéo của các trường đại học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phân tích dữ liệu để phát hiện sớm các bất thường; đồng thời tiếp tục cải tiến kỹ thuật ra đề thi. 

Đề thi sẽ được điều chỉnh theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu nhưng vẫn đánh giá chính xác năng lực, kiến thức trung học phổ thông, làm cơ sở đánh giá chất lượng giáo dục giữa các vùng miền và phục vụ công tác xét tuyển đại học.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng nhấn mạnh kết quả kỳ thi tốt nghiệp vẫn là nguồn dữ liệu quan trọng, có độ tin cậy cao được đại đa số các trường đại học sử dụng. 

Để giảm áp lực thi cử và triệt tiêu động cơ sai phạm, Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung giải quyết bài toán tuyển sinh ở nhóm 30% chỉ tiêu có tính cạnh tranh cao tại các trường đại học top trên, trong khi 70% chỉ tiêu còn lại không có áp lực cạnh tranh lớn. 

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã làm việc với các đại học lớn để kết nối và công nhận lẫn nhau đối với các kỳ thi đánh giá năng lực, phục vụ xét tuyển vào các ngành mũi nhọn.

Thu gọn phương thức xét tuyển đại học

Trước các câu hỏi đại biểu quan tâm về việc điều chỉnh quy chế tuyển sinh đại học, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo quán triệt nguyên tắc giữ ổn định các chính sách lớn, đảm bảo tính tin cậy và sự công bằng giữa các thí sinh. 

Dù Luật Giáo dục đại học năm 2018 giao quyền tự chủ cho các trường trong việc quyết định phương thức tuyển sinh, Bộ vẫn duy trì các quy định khung nhằm yêu cầu các trường đảm bảo điểm chuẩn đầu vào giữa các phương thức xét tuyển có sự tương đương. 

Thực tế từ năm 2015 cho thấy, việc yêu cầu quy đổi điểm tương đương đã giúp giảm đáng kể sự chênh lệch bất hợp lý giữa các phương thức xét tuyển.

Tuy nhiên, do mỗi trường và mỗi địa phương có cách quy đổi cũng như mặt bằng điểm học bạ khác nhau, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định cần có lộ trình thu gọn các phương thức xét tuyển. 

Cụ thể, đến năm 2027, mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển, và đến năm 2028 sẽ rút gọn còn 1 phương thức xét tuyển phù hợp nhất.

Đặt câu hỏi đối với Bộ trưởng về công tác đào tạo nhân lực chất lượng cao, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Trung Thành đề nghị làm rõ: Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng được bức tranh tổng thể về nhu cầu nhân lực chất lượng cao đến năm 2030 hay chưa, nhất là ở các ngành mũi nhọn như: bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, công nghệ sinh học, năng lượng, điện hạt nhân, đường sắt tốc độ cao? 

Cụ thể, từng lĩnh vực cần bao nhiêu nhân lực, hiện đã đào tạo được bao nhiêu, còn thiếu ở trình độ nào và chất lượng đào tạo có đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp, thị trường lao động hay không? 

Bộ đã có chương trình tổng thể hình thành nguồn nhân lực theo chuỗi liên tục từ tiểu học, trung học lên đại học hay chưa?

Dự báo tổng thể nhu cầu nhân lực chất lượng cao

Đối với công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng việc dự báo chính xác nhu cầu cung - cầu cho từng ngành nghề chi tiết là nhiệm vụ vô cùng khó khăn và gần như không khả thi.

Tuy nhiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp cận theo hướng dự báo tổng thể lâu dài với hai nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, tập trung đào tạo các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược như Toán học, Vật lý, Kỹ thuật điện, Tự động hóa và Khoa học máy tính nhằm tạo nền tảng vững chắc phục vụ cho mọi lĩnh vực công nghệ cao. 

Riêng lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo (AI), Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hoạch định cụ thể tỷ lệ nhân lực và xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao. 

Mục tiêu chiến lược đến năm 2030 là tăng quy mô đào tạo các ngành STEM lên khoảng 35%.

Thứ hai, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang khẩn trương hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu kết nối theo Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo. Theo đó liên thông dữ liệu đào tạo với dữ liệu về thuế, bảo hiểm và việc làm. 

Hệ thống này cho phép theo dõi tình hình việc làm, thu nhập và mức độ làm việc đúng chuyên môn của sinh viên tốt nghiệp, từ đó đưa ra các dự báo ngắn hạn về xu hướng tuyển dụng của thị trường lao động. 

Hệ thống thông tin này dự kiến hoàn thiện và công bố trong giai đoạn 2026 – 2027. Khi đó, các dữ liệu về chất lượng đào tạo, tỷ lệ sinh viên có việc làm và hiệu quả đầu tư của từng ngành, từng cơ sở đào tạo sẽ được minh bạch hóa, hỗ trợ người học, xã hội và Nhà nước định hướng đầu tư tập trung.

Đồng thời, thay vì dự báo dài hạn 4 – 5 năm và đặt hàng đầu vào, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã trình Chính phủ ban hành Nghị định chuyển sang cơ chế đặt hàng theo đầu ra, tạo điều kiện cho các bộ, ngành và địa phương chủ động đặt hàng đào tạo theo nhu cầu thực tế.