Thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải chủ trì phiên họp.

Tham dự phiên họp có các Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường: Tạ Đình Thi, Trần Văn Khải, Nguyễn Phương Tuấn, Nguyễn Thị Mai Phương, Đỗ Đức Hồng Hà; đại diện lãnh đạo Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng các đại diện lãnh đạo các Bộ, ngành hữu quan.

08 nhóm vấn đề trọng tâm

Theo Quochoi.vn, phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, sau 15 năm thực thi Luật An toàn thực phẩm năm 2010, trước yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới và xu thế chuyển đổi số mạnh mẽ, khuôn khổ pháp lý hiện hành đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn, bất cập mang tính hệ thống: từ mô hình quản lý phân tán, cắt khúc giữa nhiều bộ ngành; phương thức quản lý nặng về tiền kiểm, hành chính, phát sinh chi phí tuân thủ; đến việc thiếu vắng khung pháp lý điều chỉnh các mô hình kinh doanh trên không gian số, chuỗi cung ứng thực phẩm và thương mại điện tử.

Để Báo cáo thẩm tra chính thức đạt chất lượng cao nhất, bảo đảm tính lập pháp chặt chẽ, khả thi, Thường trực Ủy ban đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận sâu về 8 nhóm vấn đề trọng tâm:

Một là, thể chế hóa chủ trương của Đảng và định hình mô hình cơ quan đầu mối quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm.

Hai là, mức độ luật hóa và kiểm soát việc ủy quyền lập pháp.

Ba là, cắt giảm triệt để thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Bốn là, căn cứ khoa học đối với chính sách bổ sung vi chất dinh dưỡng và phân loại nguy cơ.

Năm là, thiết lập hạ tầng dữ liệu số quốc gia và cơ chế kiểm soát kinh doanh trên môi trường số.

Sáu là, nâng cao hiệu lực hậu kiểm và cơ chế kiểm soát quyền lực trong thanh tra, xử lý vi phạm.

Bảy là, tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và cam kết quốc tế.

Tám là, tính khả thi, nguồn lực thực thi và quy định chuyển tiếp; đánh giá kỹ khả năng bảo đảm tiến độ ban hành các văn bản quy định chi tiết để tránh khoảng trống pháp lý; năng lực hệ thống thử nghiệm phục vụ hậu kiểm; nguồn lực cho cơ sở dữ liệu số và bộ máy thực thi ở địa phương, đặc biệt là cấp cơ sở/cấp xã.

Thống nhất một đầu mối quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Đề cập đến Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, sau khi tiếp thu, dự thảo Luật được tinh chỉnh từ 76 điều xuống còn 74 điều. Bố cục Dự thảo phản ánh rõ sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hành chính sang xác lập mô hình quản lý hiện đại dựa trên dữ liệu số và kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng.

Dự thảo bổ sung các chính sách ưu đãi cho đồng bào dân tộc thiểu số; nghĩa vụ của doanh nghiệp khi kinh doanh theo phương thức thương mại điện tử và bổ sung điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm của các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến; quy định việc xây dựng Hệ thống thông tin cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia…

Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, một trong những điểm mới căn bản nhất của Dự thảo Luật lần này là việc thống nhất một đầu mối quản lý từ Trung ương đến địa phương nhằm chấm dứt tình trạng phân tán chức năng quản lý an toàn thực phẩm giữa 3 Bộ như trước đây.

 Thống nhất giao Bộ Y tế làm cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm chính về quản lý nhà nước đối với an toàn thực phẩm, trực tiếp là Cục An toàn thực phẩm. 

Ở cấp tỉnh: 34/34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sẽ thống nhất mô hình Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế.

Ngoài ra, Dự thảo Luật sửa đổi toàn diện theo hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên quản lý theo nguy cơ, gắn với chuyển đổi số toàn diện. Dự thảo Luật dành riêng một chương về công tác hậu kiểm. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ cho phép theo dõi toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm - từ khâu sản xuất, nuôi trồng, chế biến đến khâu phân phối và tiêu thụ sản phẩm trên thị trường.

Đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ với tinh thần khẩn trương, kỹ lưỡng, thận trọng

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Kim Anh khẳng định, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm năm 2010 với những lý do được nêu tại Tờ trình của Chính phủ. Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhận thấy, hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu theo quy định để trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, qua nghiên cứu hồ sơ dự án Luật và làm việc, tổ chức hội thảo với cộng đồng doanh nghiệp cho thấy một số nội dung còn nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau, nhất là các quy định mới về quản lý an toàn thực phẩm còn có sự nghi ngại từ phía các đối tượng chịu sự quản lý (các doanh nghiệp, hiệp hội); còn có sự khác nhau trong cách thức quản lý Nhà nước, ví dụ như giữa pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa với dự thảo Luật này.

Do đó, để bảo đảm tính chặt chẽ, rõ ràng về mô hình quản lý Nhà nước, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng doanh nghiệp và người dân đối với các chính sách mới về an toàn thực phẩm, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo phải tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ với tinh thần khẩn trương, kỹ lưỡng, thận trọng.

Làm rõ quy định cụ thể trách nhiệm dân sự liên đới khi để xảy ra sự cố an toàn thực phẩm

Cho ý kiến vào dự thảo Luật, các đại biểu cơ bản đồng tình với việc cần phải sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm 2010, đồng thời, đánh giá cao sự chuẩn bị kỹ lưỡng của Cơ quan chủ trì soạn thảo.

Đối với các nội dung cụ thể, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình rõ căn cứ pháp lý và thực tiễn của việc chưa quy định cụ thể trách nhiệm dân sự liên đới bồi thường thiệt hại đối với chủ quản nền tảng thương mại điện tử và cơ sở đứng tên đăng ký bản công bố sản phẩm khi để xảy ra sự cố an toàn thực phẩm.

Đồng thời đề nghị bổ sung ngay vào các điều khoản liên quan các quy định bắt buộc về: Trách nhiệm liên đới bồi thường ứng trước của chủ quản nền tảng thương mại điện tử khi không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm duyệt gian hàng; Quy định bắt buộc sử dụng tem niêm phong an toàn và giới hạn thời gian giao hàng tối đa đối với dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến nhằm bảo vệ tối đa sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng.

Ngoài ra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị làm rõ giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn trong việc giải quyết tranh chấp kết quả thử nghiệm khi có sự khác biệt giữa kết quả hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước và kết quả tự kiểm tra của doanh nghiệp. Luật hóa cơ chế chỉ định "Tổ chức thử nghiệm trọng tài độc lập" có kết quả mang giá trị pháp lý tối hậu giải quyết tranh chấp, đồng thời bổ sung nguyên tắc thừa nhận kết quả thử nghiệm của các tổ chức thử nghiệm quốc tế đạt chuẩn ISO/IEC 17025 thuộc các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau nhằm giảm thiểu chi phí xã hội và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.

Đề cập tới vấn đề thu hồi thực phẩm khi không phù hợp tiêu chuẩn do doanh nghiệp tự công bố, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn cho biết, Chính phủ giải trình giữ nguyên, với lập luận rằng doanh nghiệp được quyền tự công bố thì phải chịu trách nhiệm thu hồi, kể cả sai lệch chỉ tiêu cảm quan như độ ẩm, độ giòn, màu sắc.

Về nội dung này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị giữ chính kiến của Báo cáo: phân tầng biện pháp. Sai lệch chỉ tiêu an toàn thì thu hồi; sai lệch chỉ tiêu chất lượng thương mại thuần túy thì buộc khắc phục, không thu hủy, vì thu hồi oan gây lãng phí xã hội mà không tăng thêm an toàn.

Về cảnh báo dịch tễ khẩn cấp trong 2 đến 6 giờ, Chính phủ xin giữ nguyên vì cho rằng thuộc phạm vi Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị làm rõ nếu không quy định trong Luật này thì cơ chế kết nối giữa cơ sở y tế với hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia tại Điều 14 được thực hiện bằng văn bản nào, thời hạn bao lâu?

Về chuyển tiếp cho trình tự kiểm tra Nhà nước đối với hàng nhập khẩu, Điều 74 của dự án Luật đã có chuyển tiếp về hồ sơ, về giấy tờ và về bộ máy, nhưng chưa có chuyển tiếp cho khâu kiểm tra. Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, đây đúng là nguyên nhân mà cơ quan hải quan chỉ ra khi triển khai Nghị định 46 đầu năm nay. Do đó, đề nghị bổ sung, tiếp tục áp dụng phương thức, danh mục và cơ quan kiểm tra hiện hành cho đến khi văn bản quy định chi tiết có hiệu lực.

Ngoài ra, các đại biểu còn cho ý kiến vào một số nội dung như: Điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm, điều kiện bảo đảm an toàn đối với sản xuất, kinh doanh thực phẩm; Biện pháp quản lý an toàn thực phẩm; Thử nghiệm về an toàn thực phẩm; Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; Giám sát bếp ăn tập thể; Tháo gỡ bất cập trong hậu kiểm: luật hóa tiêu chí nguy cơ và hình thức phạt bổ sung cấm hoạt động; Tiêu chí phân loại các loại thực phẩm; chính sách vùng dân tộc thiểu số...

Phát biểu giải trình, tiếp thu các ý kiến đóng góp tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Cơ quan soạn thảo đã tổ chức hơn 60 cuộc họp, tiếp thu hàng trăm ý kiến đóng góp từ các Bộ, ngành và chuyên gia để liên tục cập nhật dự thảo. 

Các nội dung trọng tâm của dự thảo Luật được xây dựng nhằm đảm bảo hiệu quả thực tiễn trong bảo vệ sức khoẻ người dân, hài hòa lợi ích các chủ thể liên quan, cắt giảm thủ tục hành chính và thống nhất đầu mối quản lý.

Trong đó, Bộ trưởng Bộ Y tế giải trình rõ các vấn đề được đại biểu nêu xoay quanh các trọng tâm: Thống nhất đầu mối quản lý, phân định rõ ranh giới; Siết chặt "hậu kiểm" kết hợp thanh tra thực tế đa dạng các hình thức; Quản lý theo nguy cơ sức khỏe thay vì rủi ro hành chính; Điều chỉnh linh hoạt chính sách bổ sung vi chất…

Hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội cho ý kiến vào Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI (tháng 10/2026)

Phát biểu kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị, Cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục rà soát tính thống nhất với các luật liên quan: Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật Doanh nghiệp; Luật Quảng cáo...và các điều ước quốc tế (SPS, WHO, Codex). Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện đồng bộ hồ sơ các dự thảo Nghị định hướng dẫn, bảo đảm không tạo ra khoảng trống pháp lý hay gây đình trệ hoạt động sản xuất kinh doanh khi Luật có hiệu lực thi hành.

Đối với các nội dung cụ thể, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải nêu rõ, Luật cần định danh rõ một đầu mối quản lý duy nhất chịu trách nhiệm đến cùng về quản lý an toàn thực phẩm. Đồng thời, cần cắt giảm thủ tục hành chính, xây dựng Cổng dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm liên thông và đẩy mạnh hậu kiểm thực chất, tập trung thanh tra, kiểm nghiệm thực tế trên thị trường thay vì kiểm nghiệm trên hồ sơ.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp thu kỹ lưỡng các ý kiến tại phiên họp, hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội cho ý kiến vào Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI (tháng 10/2026).