Lấy ý kiến về Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên

Quy chế tổ chức, hoạt động của trường THPT chuyên: Chuyển từ mô hình chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu từng môn học sang mô hình phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng toàn diện, kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp

Dự thảo Thông tư Ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông chuyên được xây dựng nhằm thể chế hóa định hướng đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị; định vị lại mục tiêu của trường chuyên là phát hiện, ươm tạo tài năng gắn với phát triển toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích giải thưởng.

Điểm cốt lõi của định hướng đổi mới là chuyển từ mô hình chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang mô hình phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp. Trường chuyên không chỉ là nơi bồi dưỡng học sinh có năng khiếu nổi trội ở một môn học, mà còn là môi trường giáo dục chất lượng cao, tạo điều kiện để học sinh phát triển tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

Chương trình đào tạo trường chuyên: Phát hiện sớm năng lực, năng khiếu nổi trội của học sinh

Theo dự thảo, trường chuyên thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông và các chương trình giáo dục nâng cao do Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành nhằm phát hiện sớm, phát triển năng lực, năng khiếu nổi trội của học sinh; định hướng sớm lĩnh vực, ngành nghề, nhất là trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật, toán học và khoa học xã hội, nhân văn; chuẩn bị nền tảng vững chắc để học sinh tiếp tục học tập tại các chương trình đào tạo tài năng, chất lượng cao ở trình độ đại học trong nước và nước ngoài.

3 tầng hoạt động giáo dục của trường chuyên

Hoạt động giáo dục của trường chuyên được tổ chức theo ba tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp với dự án học tập liên môn, liên ngành. Dự thảo nhấn mạnh việc tổ chức giáo dục nâng cao, chuyên sâu không làm phát sinh môn học bắt buộc ngoài Chương trình giáo dục phổ thông và không làm tăng thời lượng học tập vượt quy định.

Ba tầng giáo dục có mối quan hệ kế thừa, bổ trợ và liên thông: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông là nền tảng; giáo dục nâng cao theo khối chuyên giúp củng cố, mở rộng kiến thức nền tảng và phát triển tư duy liên môn, liên ngành; giáo dục chuyên sâu theo môn học tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực, năng khiếu nổi trội. Các tầng giáo dục được tổ chức thống nhất trong kế hoạch giáo dục nhà trường, bảo đảm phát triển hài hòa cả kiến thức, phẩm chất, năng lực và thể chất của học sinh.

Tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên

Thay cho việc tổ chức lớp chuyên theo từng môn học như hiện nay, dự thảo quy định trường chuyên tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên: khối Khoa học tự nhiên (gồm các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học); khối Khoa học xã hội (gồm các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí) và khối Ngoại ngữ.

Việc tổ chức lớp theo khối chuyên nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn trong từng lĩnh vực, tăng cường khả năng kết nối giữa các môn học và khắc phục tình trạng định hướng chuyên sâu vào một môn học quá sớm. Trên nền tảng đó, học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm, khám phá năng lực, sở trường trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu phù hợp.

Học sinh học đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục theo Chương trình giáo dục phổ thông với danh mục môn học lựa chọn được xác định thống nhất cho từng khối. Theo đó, học sinh khối Khoa học tự nhiên học các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học; học sinh khối Khoa học xã hội và khối Ngoại ngữ học các môn Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và 01 môn trong các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ. Tất cả học sinh tham gia giáo dục nghệ thuật, giáo dục thể chất và được lựa chọn loại hình, nội dung phù hợp với sở thích, năng khiếu.

Lựa chọn môn học chuyên sâu sau khi được trải nghiệm, tư vấn

Trong học kì I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia dự án học tập nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Cuối học kỳ I lớp 10, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối (môn Toán đối với khối Khoa học tự nhiên, môn Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội, ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ), mỗi học sinh đăng kí thêm 2 môn học thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với tổ hợp xét tuyển đại học như Toán - Vật lí - Hóa học, Toán - Hóa học - Sinh học, Toán - Vật lí - Tin học, Ngữ văn - Lịch sử - Địa lí.

Từ học kì II lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng; từ lớp 11, học sinh học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học. Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm học lớp 10 hoặc lớp 11 trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và ý kiến đồng ý của cha mẹ học sinh.

Cách tổ chức này thể hiện rõ hơn định hướng lấy học sinh làm trung tâm: lựa chọn môn học chuyên sâu không chỉ căn cứ vào kết quả tuyển sinh ban đầu mà còn dựa trên quá trình học tập, trải nghiệm, kết quả đánh giá năng lực, nguyện vọng của học sinh và tư vấn của nhà trường. Qua đó, học sinh có thêm thời gian nhận diện năng lực, sở thích, sở trường và chủ động xây dựng lộ trình học tập, nghề nghiệp phù hợp.

Cũng từ học kì II lớp 10, mỗi học sinh tham gia ít nhất 1 dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn, có sự hướng dẫn của giáo viên phối hợp với giảng viên, nhà khoa học của cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp.

Tổ chức, hoạt động của trường THPT chuyên: Tuyển sinh theo khối chuyên, không phân chỉ tiêu theo môn chuyên

Dự thảo quy định tuyển sinh vào trường chuyên theo khối chuyên, áp dụng một phương thức và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo môn chuyên. Kết quả trúng tuyển theo khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn học thuộc khối.

Học sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ.

Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học, nhằm hạn chế tình trạng luyện thi.

Định hướng này nhằm tuyển chọn học sinh có nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên; không đặt nặng việc học sinh phải ghi nhớ hoặc luyện trước kiến thức chuyên sâu của từng môn. Qua đó góp phần giảm áp lực ôn luyện, tạo cơ hội phát hiện những năng lực khác nhau của học sinh.

Bài thi Toán, Ngữ văn (không phải bài thi nâng cao) sử dụng đề thi chung của sở GDĐT trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10; điểm bài thi nâng cao, bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2.

Gắn kết với cơ sở giáo dục đại học, đánh giá thực chất hiệu quả trường chuyên

Dự thảo khuyến khích mỗi trường chuyên thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên với ít nhất 1 cơ sở giáo dục đại học để tổ chức chuyên đề, dự án học tập, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, tư vấn hướng nghiệp và sử dụng chung phòng thí nghiệm, thiết bị. Việc đầu tư cơ sở vật chất được thực hiện trên cơ sở khai thác tối đa điều kiện hiện có, không đầu tư đồng loạt, trùng lặp.

Học sinh có năng khiếu đặc biệt nổi trội được tuyển chọn, bồi dưỡng tham gia đội tuyển thi chọn học sinh giỏi quốc gia, quốc tế nhưng vẫn phải học đầy đủ các môn học khác; nhà trường không miễn, giảm hoặc cắt bỏ việc học tập các môn học khác của học sinh tham gia đội tuyển.

Việc đánh giá chất lượng trường chuyên không chỉ căn cứ vào kết quả thi, giải thưởng mà còn xem xét sự tiến bộ, phẩm chất, năng lực của học sinh và tỷ lệ học sinh theo học các ngành khoa học, công nghệ, kĩ thuật, toán học, các chương trình đào tạo tài năng ở trình độ đại học. Trường chuyên có trách nhiệm thống kê, theo dõi quá trình học tập, nghề nghiệp của cựu học sinh.

Như vậy, hiệu quả của trường chuyên được nhìn nhận theo quá trình phát triển lâu dài của người học, từ kết quả học tập ở phổ thông đến năng lực nghiên cứu, sáng tạo, lựa chọn ngành học và đóng góp nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Đây là cách tiếp cận đánh giá thực chất, toàn diện hơn, khuyến khích nhà trường quan tâm đến sự tiến bộ và tiềm năng riêng của từng học sinh.

Bảo đảm ổn định cho học sinh đang học

Theo dự thảo, mô hình mới được áp dụng từ năm học 2027-2028; trường chuyên chưa bảo đảm điều kiện được áp dụng từ năm học 2028-2029. Sở GDĐT (đối với trường chuyên thuộc tỉnh), cơ sở giáo dục đại học (đối với trường chuyên thuộc cơ sở giáo dục đại học) quyết định thời điểm áp dụng đối với từng trường chuyên (năm học 2027-2028 hoặc năm học 2028-2029) trên cơ sở đánh giá mức độ đáp ứng các điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh; công bố công khai thời điểm áp dụng cùng với kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 và báo cáo Bộ GDĐT.

Học sinh đã trúng tuyển, đang học tại trường chuyên trước thời điểm Thông tư có hiệu lực được tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học. Các sở GDĐT, cơ sở giáo dục đại học có trường chuyên và các trường chuyên có trách nhiệm chuẩn bị đội ngũ, hướng dẫn tuyển sinh, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và công tác thông tin, truyền thông trước năm học 2027-2028.

Trong thời gian tới, Bộ GDĐT tiếp tục tổ chức các hội thảo chuyên đề lắng nghe ý kiến của các địa phương, nhà trường, cơ sở giáo dục đại học để hoàn thiện Thông tư./.

TOÀN VĂN: Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông chuyên