Hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Ông Nguyễn Phương Tuấn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho biết, sau 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã bộc lộ một số điểm nghẽn như phân công quản lý còn phân mảnh, chưa tiếp cận đầy đủ phương thức quản lý theo rủi ro, hạ tầng dữ liệu số chưa liên thông, quy định về kiểm nghiệm chưa đồng bộ với hệ thống pháp luật.

Dự thảo sửa đổi lần này hướng đến chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, chế biến, lưu thông, phân phối đến tiêu dùng. Đồng thời, cơ quan soạn thảo định hướng tổ chức quản lý theo một đầu mối từ Trung ương đến địa phương, tăng ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu.

Theo ông Tuấn, hội thảo tập trung góp ý 5 nhóm nội dung gồm quản lý dựa trên kiểm soát nguy cơ; cải cách phương thức quản lý thị trường; số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia; quản lý thức ăn đường phố, suất ăn tập thể; kỹ thuật lập pháp và tổ chức bộ máy quản lý theo hướng một đầu mối.

Quản lý theo nguy cơ, tăng hậu kiểm và số hóa dữ liệu

Thông tin về những điểm mới của dự thảo, TS.DS Chu Quốc Thịnh - Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, dự thảo tập trung hoàn thiện khung chính sách, giải thích thuật ngữ, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm và các biện pháp quản lý.

Một trong những điểm mới là bổ sung, cập nhật các thuật ngữ theo Codex, trong đó có các khái niệm về phân tích nguy cơ, đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ, truyền thông nguy cơ và thực phẩm giả.

Về phương thức quản lý, dự thảo kế thừa Luật An toàn thực phẩm năm 2010 nhưng chuyển mạnh sang quản lý theo chuỗi và dựa trên phân tích nguy cơ. Trên cơ sở đó, thực phẩm sẽ được phân nhóm theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp quản lý tương ứng.

Dự thảo đưa ra 4 nhóm biện pháp gồm quản lý sản phẩm, quản lý cơ sở, quản lý sự cố an toàn thực phẩm và hậu kiểm. Trong đó, hậu kiểm được quy định rõ hơn theo hướng tăng thanh tra, kiểm tra, lấy mẫu giám sát thị trường và kiểm tra hồ sơ sau công bố.

Đối với sản phẩm, dự thảo tiếp tục duy trì các hình thức đăng ký bản công bố, tự công bố và miễn đăng ký hoặc miễn tự công bố đối với một số nhóm phù hợp.

Cùng với đó, hoạt động kinh doanh thực phẩm trên thương mại điện tử được siết chặt hơn. Cơ sở kinh doanh phải công khai thông tin pháp lý của sản phẩm, trong khi nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm kiểm soát, xác thực thông tin theo quy định.

Đối với dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến, cơ sở kinh doanh phải công khai tên, địa chỉ, địa điểm hoạt động thực tế và thông tin liên quan đến an toàn thực phẩm. Nền tảng cũng phải có kênh tiếp nhận phản ánh từ người tiêu dùng, người giao hàng để phục vụ truy xuất và xử lý khi xảy ra sự cố.

Một điểm đáng chú ý khác là đề xuất thay thuật ngữ “kiểm nghiệm” bằng “thử nghiệm” để đồng bộ với pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, nhưng yêu cầu quản lý không thấp hơn quy định hiện hành.

Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, hai trụ cột quan trọng để quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và tổ chức hệ thống quản lý theo một đầu mối.

Cơ sở dữ liệu dự kiến tích hợp thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh, vòng đời sản phẩm, ngộ độc thực phẩm, kết quả thử nghiệm, thanh tra, kiểm tra và các dữ liệu liên quan. Việc số hóa sẽ được thực hiện theo lộ trình và kết nối giữa các bộ, ngành, địa phương.

Doanh nghiệp đề nghị tránh phát sinh thêm thủ tục, chi phí

Tại hội thảo, nhiều đại diện hiệp hội và doanh nghiệp đã tham gia thảo luận, góp ý cho dự thảo.

Bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực, Thực phẩm TPHCM cho rằng, dự thảo vẫn còn nặng về tiền kiểm, có thể làm gia tăng điều kiện kinh doanh, gây áp lực cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Một trong những vấn đề được Hiệp hội lưu ý là yêu cầu các sản phẩm đã đăng ký hoặc tự công bố trước đây phải thực hiện lại thủ tục trong thời gian chuyển tiếp. Nếu lượng lớn sản phẩm đang lưu hành ổn định phải đồng loạt làm lại hồ sơ, nguy cơ quá tải ở khâu tiếp nhận, thẩm định là rất lớn.

Với thương mại điện tử, Hiệp hội đề nghị không công khai toàn bộ hồ sơ kỹ thuật của sản phẩm trên nền tảng vì có thể làm tăng nguy cơ sao chép, làm giả và xâm phạm bí mật kinh doanh. Thay vào đó, chỉ nên công khai những thông tin cần thiết để người tiêu dùng nhận biết và lựa chọn sản phẩm an toàn.

Cùng quan điểm, bà Trần Ngọc Ánh - đại diện Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam cho rằng, nếu doanh nghiệp phải đăng ký, tự công bố lại toàn bộ sản phẩm đã hoàn tất thủ tục trước đây, chi phí phát sinh sẽ rất lớn.

Từ đó, bà Ánh đề xuất không yêu cầu sản phẩm đã đăng ký, tự công bố phải làm lại thủ tục định kỳ; chỉ áp dụng đăng ký bản công bố đối với nhóm thực phẩm nguy cơ cao; duy trì cơ chế tự công bố với nhóm nguy cơ thấp và kiểm tra thực phẩm nhập khẩu dựa trên mức độ rủi ro.

Hội cũng kiến nghị việc công khai thông tin trên thương mại điện tử phải đi cùng bảo vệ bí mật kinh doanh; chỉ yêu cầu báo cáo việc thu hồi sản phẩm ở nước ngoài khi có khả năng ảnh hưởng đến thị trường Việt Nam.

Giảm tiền kiểm nhưng không buông quản lý an toàn thực phẩm

Phản hồi các ý kiến, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng, việc sửa luật phải hướng tới các quy định “dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm”, đồng thời bảo đảm hiệu quả và tính khả thi.

Theo Thứ trưởng, bài toán khó là vừa phải cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, vừa bảo đảm thực phẩm lưu thông trên thị trường an toàn. Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ứng dụng công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu và truy xuất nguồn gốc càng trở nên quan trọng.

Liên quan đến các sản phẩm đã lưu hành, Thứ trưởng cho biết, điều khoản chuyển tiếp sẽ tiếp tục được nghiên cứu để hạn chế xáo trộn không cần thiết. Tuy nhiên, nếu qua giám sát, kiểm tra phát hiện vi phạm thì doanh nghiệp vẫn phải thực hiện lại thủ tục theo quy định.

Thứ trưởng đồng tình với định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm do nguồn lực quản lý nhà nước có hạn. Tuy nhiên, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi doanh nghiệp có trách nhiệm cập nhật đầy đủ dữ liệu sản phẩm lên hệ thống để cơ quan quản lý theo dõi.

“Doanh nghiệp có thể tự công bố nhưng phải chịu trách nhiệm về sản phẩm và cập nhật thông tin lên hệ thống. Nếu sản phẩm lưu thông trên thị trường nhưng không có dữ liệu theo quy định thì sẽ bị xử lý”, Thứ trưởng nêu quan điểm.

Đối với kiểm tra thực phẩm, việc áp dụng kiểm tra giảm, kiểm tra thông thường hay kiểm tra chặt sẽ căn cứ vào phân tích nguy cơ. Sản phẩm nguy cơ cao phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi nhóm nguy cơ thấp có thể giảm thủ tục.

Về quảng cáo, Thứ trưởng nhấn mạnh thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc. Việc sử dụng bác sĩ, người nổi tiếng hoặc người bệnh trong quảng cáo phải đúng nội dung đã được xác nhận, không được khiến người tiêu dùng hiểu sản phẩm có tác dụng điều trị, chữa khỏi bệnh như thuốc.

Cơ quan soạn thảo cũng sẽ tiếp tục rà soát, làm rõ các khái niệm như “thực phẩm giả”, “thực phẩm kém chất lượng” để có căn cứ áp dụng biện pháp xử lý phù hợp, tránh đánh đồng các hành vi vi phạm.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, Bộ Y tế sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến của chuyên gia, hiệp hội và doanh nghiệp để hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) trước khi trình cấp có thẩm quyền.